Çocuk ve Gelişimi

Çocuklar Neler Yapabilir?

Başkasının ağladığını duyduklarında ağlarlar. (0-3 ay)
Bebekler ağlama sesine diğer seslerden farklı tepki gösterirler. Yapılan bir çalışmada 34 saatlik bebeklerin, başka bebeklerin ağlama sesini duyduklarında ağlamaya başladıkları görülmüştür. Bebekler sessiz bir odadayken daha az ağlamışlardır. Bazı araştırmacılar bu ağlamayı, empati geliştirmenin (iki yaşta gelişen) başlangıcı olarak değerlendirmektedirler.

Üzüntülerini ifade ederler. (0-3 ay)
Bu aylarda bebeklerde üzüntü, insan veya nesnelerle olan olumlu ilişkilerinin kesilmesinden dolayı  gelişir. Örneğin, 3 aylık bebekler anneleri onlarla ilişkiyi kestiğinde, üzüntü ifadesi göstermişlerdir. Üzüntü ifadeleri ağlama, ağız kenarlarının buruşması ve kaşların birleşmesi şekilde kendini gösterir. 9 ayın üstünde çoğu bebekte üzüntü ifadeleri daha az görülür.

Duygu gösteren yüz ifadelerini taklit edebilirler. (0-5 ay)
Doğumdan hemen sonra başkalarının yüzlerinde gördükleri duygusal ifadelere cevap verirler, bunları algılayabilirler. İnsanlara cevap vermenin bir yolu da onların yüz ifadelerini taklit etmektir. Bir çalışmada 36 saatlik bebeklerin yetişkin ifadelerini taklit edebildikleri görülmüştür. Başka bir deneyde 10 haftalık bebekler annelerine, onların üzüntü, mutluluk ve kızgınlık ifadelerini taklit ederek tepki vermişlerdir.

İğrenme ifadesi gösterirler. (0-3 ay)
Hoş olamayan tatlara karşı iğrenme ifadesi gösterirler. İlk aylarda başlayan iğrenme ifadelerini; açık ağız, kalkmış üst dudak ve buruşturulmuş bir burun ile gösterilir.

Memnuniyet ifadesi gösterebilirler. (0-3 ay)
Bebekler belirli duygusal davranışlar göstermeye başlarlar. Araştırmacılar yüz ifadelerinden, bebeklerin ilk günlerden memnuniyet, ilgi ve üzüntü ifadeleri göstermeye başladıklarını bulmuştur. 3 aydan sonra başkalarında gördükleri duygusal ifadelere tepki vermeye ve bunları algılamaya başlarlar.

Bir şeye ilgi duyduklarını gösterebilirler. (0-3 ay)
Doğdumlarından itibaren bebekler belirli duygusal davranışlar göstermeye başlarlar. Araştırmacılar bebeklerin anneleriyle ilişkilerindeki yüz ifadelerini araştırmışlardır. Bu çalışmalar bebeklerin ilk günlerinden itibaren memnuniyet, ilgi ve üzüntü ifadeleri göstermeye başladıklarını bulmuştur. İlgi ifadeleri- gözlerin açılması, dikkatini yoğunlaştırma- kaşların hareketi veya buruşturulmasını içerir. 9 aydan sonra ilgi ifadelerini diğerlerinden daha sık gösterirler.

Kızgınlık duygularını kolayca gösterirler. (0-3 ay)
Doğdumlarından itibaren bebekler belirli duygusal davranışlar göstermeye başlarlar. Araştırmacılar bebeklerin anneleriyle ilişkilerindeki yüz ifadelerini araştırmışlardır. Bu çalışmalar bebeklerin ilk günlerinden memnuniyet, ilgi ve üzüntü ifadeleri göstermeye başladıklarını bulmuştur. Bir şeyden hayal kırıklığına uğradıklarında veya bir şeyi tamamlamalarına engel olunduğunda, kızgınlık ifadesi göstermektedirler. Bu daha sıklıkla hareketleri kısıtlandığında (elleri kolları hareketsiz bırakıldığında) görülmektedir. Yetişkinlerin ilgisini çekmekte zorlandıklarında da kızgınlık ifadesi göstermektedirler. Bir deneyde 2 aylık bebeklerin kızgınlıklarını gösterdikleri bulunmuştur.

Sosyal gülüş geliştirirler. (1-3 ay)
Bebekler doğdukları andan itibaren gülerler. Bu gülüşler başlangıçta sosyal ilişkilere veya olaylara cevap niteliğinde değildir. İlk 2 ayda, bebekler gülüşlerin anlamlarını anlamaya çalışırlar.

Sevinç duygusu gösterebilirler. (2-3 ay)
Bebekler ilk aylarda sevinç ile aynı anlamı taşımayan memnuniyet ifadeleri gösterirler. 3 ayda sevinç, kendini gülümseme veya diğer heyecan/mutluluk ifadeleriyle gösterir. Bu ifadeler bebekler tanıdık olaylar, nesneler ve insanlarla tecrübe yaşadıkça oluşur. Tanımadıkları kişiler bile gülmelerine veya o kişilere ilgi göstermelerine sebep olabilir.

Beklenmedik olaylar karşısında şaşırdıklarını gösterebilirler. (3-5 ay)
Bebekler 3-4 aylıkken yetişkinler gibi, beklenenin dışında olaylar olduğunda şaşırma ifadesi gösterirler. Bir çalışmada bebekler kendilerine doğru yürüyen birçok yetişkin görür, bunların arasında bir cüce de vardır. Cüceyi gördüklerinde korku veya sevinç yerine, şaşırma ifadesi göstermişlerdir. Yeni bir keşfe karşı da şaşırma ifadesi göstermektedirler.

Aynadaki görüntüleriyle ilgili olmaya başlarlar. (4-7 ay)
4. ayda görsel algılamada artış olur. Bebekler çevrelerindeki yenilikleri fark etmeye başlarlar. Bu dönemde aynalar bebekler için çok iyi bir oyuncak olur. Bebekler ayaklarını hareket ettirdiklerinde veya bir şeye ulaşmaya çalışırken aynaya yansıyan görüntülerinden etkileneceklerdir. Kendi vücutlarıyla, aynadaki görüntülerini birleştirmeye başlarlar.

Anneleri veya kendilerine bakan kişilerle sosyal oyun oynamaktan zevk alırlar. (4-7 ay)
Bebekler doğumlarından hemen sonra insan yüzleriyle ilgilenirler. 4-7 ay arasındaki bebeklerin kişilik özellikleri gelişmeye başlar. Bu yaşta bebekler anne veya bakıcılarına gülümser, güler, ses çıkarırlar. Bu dönemde bebekler kısa sürede oyuncaklarından sıkılırlar ancak annelerinin veya kendilerine bakan kişilerin ilgisinden memnun olmaya devam ederler.

Yabancılara karşı oldukça utangaç veya endişeli olurlar. (8-13ay)
7-8 aylıkken çoğu bebek etrafındaki tanımadık insanlardan dolayı, korku ifadesi göstermeye başlar. Buna “yabancı endişesi/ korkusu” denir. Bu normaldir ve birkaç ay sonra şiddeti artar. Bebekler endişe duyabilir, anne babaya yapışabilir veya yabancı kişiden saklanmaya çalışabilir. Araştırmacılar yabancı endişesinin çocukların tanıdık yüzleri hatırladıkça ve yabancı yüzleri fark ettikçe arttığını söylemektedirler. Araştırmalar, yabancılar yavaş hareket ettiklerinde ve hemen çocuğa dokunmaya teşebbüs etmediklerinde yabancı korkusunun azaldığını göstermektedir. Bazı çocuklar diğerlerine kıyasla daha yüksek seviyede bu korkuyu yaşarlar.

Kişiler arasından annelerini/kendilerine bakan kişiyi tercih ederler. (8-15 ay)
2 yaşına yaklaştıklarında bebekler annelerine/ kendilerine bakan kişiye kalıcı bir tercih gösterirler. Başkalarının kendilerine eşlik etmesinden hoşlanırlar, ancak seçme şansları varsa kendilerine en yakın hissettikleri kişiyi tercih ederler. Sıkıntılı olduklarında, acıktıklarında veya oyun oynamak annelerini ararlar. Bazen gece vakti uyanırlar ve annelerini ararlar.

Anne babaları yanlarından ayrıldıklarına ağlarlar. (8-12 ay)
Çoğu bebek, anne ve babasından ayrıldığında üzüntü yaşamaya başlar. Bu üzüntü, ayrılık endişesidir.

Korku duygusunu göstermeye başlarlar. (8-12 ay)
7-8 aylıkken bebeklerin çoğu korku duygusunu göstermeye başlar. Korku duygusu aylar sonra gelişir. Çünkü öncesinde bazı zihinsel gelişim adımlarının gelişmesi gerekir. Korkuyu ifade edebilmeleri için çocuklar bir olayla (korkuya neden olan) daha önce hatırladıkları bir olayı karşılaştırmaları gerekir. Örneğin yabancı korkusu, çocuğun yüzünü bildiği ve hatırladığı bir kişi ile diğer insanları karşılaştırdığında oluşturur. Korku ifadeleri gözlerin açılması, ağızın yana doğru çekilmesi ve ağlama ile kendini gösterir. Çocuklar bu durumlarda güvenli ve kendisini rahatlatan kişileri arar.

Hareket etmeden önce başkalarının ifadelerine bakarlar. (8-15 ay)
8-10 aylıkken bebekler ne yapacaklarına karar verebilmek için başkalarının yüz ifadelerine bakmaya başlarlar. Bir anlamda başkalarının yüz ifadelerini okumaya başlarlar. Başkalarının yüzlerinde bir olayla ilgili duygusal ipuçları aramaktadırlar. Örneğin çocuk bir şeye dokunmaya çalıştığında, annenin yüzünde korku ifadesini görürse o nesneye dokunması daha az bir olasılıktır. Eğer çocuk onaylayan bir bakış görürse o nesneye gidip dokunacaktır.

Davranışları ile anne babasının tepkisini ölçmeye başlar. (8-15 ay)
Bebekler anne babalarının kendi davranışlarına yönelik tepkilerini çok merak ederler. Bu yaşta bebekler evde ne olacağını görmek ve diğerlerinin tepkilerini görmek için birçok şey yaparlar. Bu neden-sonuç ilişkileri, insanlar ve nesnelerle ilişkilerinde ne bekleyeceğini öğrenmenin bir yoludur. Bu denemeler anne babanın odayı terk ettiğinde ağlaması veya nesneleri yere düşürmesi şeklinde kendini gösterir.

Oyuncaklara ve insanlara karşı güçlü bir tercih geliştirirler. (8-12 ay)
8-12 ay arasında bebekler bazı kişilere veya oyuncaklara karşı güçlü tercihler göstermeye başlarlar. Bu oyuncaklar veya nesneler ellerinden alındığında büyük tepki gösterirler. Birçok bebek özel bir oyuncak veya nesneyi (battaniye gibi) duygusal destek kaynağı olarak seçebilir.

Oyunlarında insanları taklit ederler. (8-12 ay)
Bebekler doğduklarında yüz ifadelerini taklit edebilme becerisine sahip olsalar bile büyüdükçe, yetişkin hareketlerini ve mimiklerini taklit etmeye başlarlar. 8-12 aylıkken birçok yetişkin davranışını oyunlarında taklit edeceklerdir. Örneğin, oyuncak telefonu yere vurmak yerine kulağına götürecektir.

Ayrılma endişeleri artar. (12-18 ay)
6-8 aylıkken çoğu bebek annesinden ayrıldığından üzüntü yaşamaya başlar. Bu üzüntü ayrılık endişesidir. 10-18 ay arasında şiddetinde artış olur ve bu durum normaldir. Bu ayrılık endişesinin nedenine ilişkin birçok görüş olabilir. Ancak kendisine bakan kişiye yönelik bağlılık duygusunun güçlenmesi, ondan ayrıldığını görmenin bebek için tehdit edici olduğuna dair bir görüş hakimdir. 18 aydan sonra ayrılık endişesinin şiddetinde azalma görülür.

Kendi farkındalığını geliştirmeye başlarlar. (15-24 ay)
Bu dönemde kendini tanımada büyük adımlar atarlar. Bir deneyde anneler çocuklarının burnuna ruj sürer ve çocuklarını aynanın karşısına getirirler. Bebekler, 15 aydan önce yansımaya baktıklarında kırmızı bir leke görseler bile kendi burunlarında olduğunu anlamazlar. 15-24 ay arasında ise bu yansımanın kendilerinde olduğunu, hatta kırmızı noktaya dokunup, onu silmeye çalışırlar. Bir başka deyişle aynadaki yansımanın kendi yüzleri olduğunu anlarlar. Bu zamanda diğer insanlardan farklı olduklarını öğrenirler. Başkalarının farklı görüşleri, istekleri ve duyguları olduğunu anlamaya başlarlar. Çocuklar kendilerini fark etmeye başladıklarında yeni duygular- utanma, kıskançlık ve empati görülmeye başlar.

Karşı gelme, itiraz davranışları göstermeye başlarlar. (18-24 ay)
2. doğum günlerine yaklaştıklarında başkalarının duygu ve isteklerini öğrenmede epey ilerlerler. Kendi isteklerinde daha atak olurlar. Başkalarının kendilerinden farklı istekleri olabileceğini anlamaya başlarlar ve bu durum çatışmaya yol açabilir. İki insan arasındaki çatışmanın nasıl olduğunu öğrenmeye ihtiyaç duyarlar ve sınırları zorlama ile ilgili denemeler yaparlar, kendi sınırlarını keşfederler. Yetişkin tarafından belirlenen sınırları zorladıklarında ne tepki alacaklarını görmek için, olumsuz cevap alacaklarını bilseler bile zorlarlar. “Hayır” derler veya söylenenin tersini yaparlar.

Bağımsızlaşma sergilerler. (18-27 ay)
2 yaşa doğru güçlü bağımsızlık isteği ile anneye yapışma-bağlanma arasında gidip geleceklerdir. Yürüyebildikleri ve kendileri için bir şeyler yapabildikleri için uzaklaşabilme gücüne sahiptirler, bu yeni becerilerini denerler. Çoğu birey olma ve anneden ayrı olma kavramlarıyla tam olarak rahat değildir. Bazıları bu döneme “ilk ergenlik” der. Çünkü bu dönem büyümek ve anne babadan ayrılma gibi karışık duyguları yansıtır.

Başka çocukların kendilerine eşlik etmelerinden çok memnundurlar. (18-27 ay)

Başkalarının (yetişkinler/daha büyük yaştaki çocuklar) davranışlarını taklit ederler. (18-27 ay)
Taklit başkalarından öğrenmenin en güçlü yollarındandır- saçlarını taramaya başlarlar, telefonda ses çıkartılar. Çok iyi taklitçi olduklarından evdeki kişilere yardım etmeye isteklidirler (örneğin akşam yemeği yapma gibi). Büyük çocuklarla vakit geçirmekten hoşlanırlar. Gözlemledikleri davranışları taklit ederler. Televizyonda gördükleri kişilerin de taklidini yapacaklardır.

Utanma duygusu göstermeye başlarlar. (18-25 ay)
15 aydan önce utanma duygusu göstermezler- kızarma, gülümseme, heyecanlı dokunuş gibi. 15-24 ay arasında kendi farkındalıklarını geliştirdiklerinden başkalarının farklı düşünce, istek ve duyguları olduğunu öğrenirler. Başkalarının onları nasıl algıladıklarının farkına vardıklarında utanma duygusu geliştirirler.

Ayrılık endişesi kaybolur. (18-24 ay)
6-8 ay arasında annelerinden ayrı olduklarında çoğu bebek üzülecektir. Anne babası ayrılmadan önce (gittikten sonrasında ağlama, anne babayı arama gibi davranışlar gösterirler) çocuklar daha yapışık olacaklardır. Bu üzüntü ayrılık endişesidir. 10-18 aylıkken bu normal tepkiler şiddetlenecektir. 18 aydan sonra ise şiddetinde azalma görülür. 2 yaşa yaklaştıklarında gidip gelmeyi daha iyi anlayacaklardır. Anne baba eve geldiğinde tekrar bir araya geleceklerini bilirler.

Empati gösterirler. (18-24 ay)
2 yaşlarında, üzgün ve incinmiş diğer insanlara empati göstermeye başlarlar. 18 aya kadar kendilerinin farkında olmaya başlarlar; bu bakışla başkalarının duygularının da farkında olmaya başlarlar. Bir çalışmada çocuklar, annelerini rahatlatmak için onlara sarılır ve iyi olup olmadıklarını sorarlar. Her zaman empati göstermeseler de, 2 yaşa yaklaştıklarında daha fazla empati göstereceklerdir.

Kıskançlık duyguları göstermeye başlarlar. (18-24 ay)
15-24 aylar arasında kendilerini birey olarak daha fazla algılarlar. Ne istediklerinin ve başkasının ne istediğinin daha fazla farkındadırlar. Bu dönemde başkalarının farklı görüşleri, duyguları ve istekleri olduğunu öğrenirler. Kendi ve başkalarının isteklerinin farkına vardıkça, kıskançlık duygusu geliştirirler.

Standarda göre kendi davranışlarını gözlemeye ve değerlendirmeye başlarlar. (24-35 ay)
Bu dönemde çocuklar bir standarda göre kendi davranışlarını değerlendirirler. Başkalarının kendileri hakkındaki beklentilerini öğrendikçe, ailedeki ve çevresindeki standartları/kuralları daha iyi anlarlar. Çocuklar davranışlarını değerlendirebilecekleri kendi standartlarını oluştururlar. Standartlara göre kendi davranışlarını değerlendirmeye başladıkça yeni duygular gelişecektir. Suçluluk, utanma, gurur gibi.

Oyunda sıralarını beklemeyi öğrenirler. (24-35 ay)
Bu yaşta çocuklar daha az bencil, daha bağımsız ve güvenli olurlar. Yetişkinlerden işbirliği, sıraya girmeyi, sırasını beklemeyi öğrendiklerinde başkalarının duygu ve davranışlarını anlamalarında artış olur. Yönlendirmeler ve örnek olmayla çocuklar zaman içinde arkadaşlarıyla oynarken işbirliği yapmayı öğrenirler. Bu yaşta çocuklar kavgalarda kendi çözüm yollarını deneyebilirler. Oyuncak değiş tokuşunda, daha önce yaptıkları gibi çekerek alma, çığlık atma gibi davranışlar yerine kibarca isteyebilirler.

Günlük düzenlerindeki (rutindeki) büyük değişikliklere itiraz ederler. (24-35 ay)

Anne babadan kolayca ayrılabilirler.(24-35 ay)

Tanıdıkları oyun arkadaşlarına ilgi gösterirler. (24-35 ay)

Cinsiyetlerinin farkındadırlar. (30-36 ay)
Bu dönemde kendilerinin kız mı, erkek mi olduğunun farkındadırlar. Ancak mevcut cinsiyetlerinin kalıcılığını anlamakta güçlük çekerler. Örneğin kız çocuk saçını keserse erkek, erkek çocuk da elbise giyerse kız olacağını düşünür. Kendi hemcinsleriyle oynamayı tercih ederler.

Suçluluk duygusu hissedebilirler. (30-36 ay)
2 ile 3 yaş arasında bir standarda göre davranışlarını değerlendirme becerisi kazanırlar. Onlar hakkında başkalarının beklentilerini öğrendikçe kurallarla, aile standartlarıyla ve kültürle ilgili daha çok fikirleri olacaktır. Bunları içselleştirmeye başlayacaklardır. Algıladıkları bu standartları yerine getirmediklerinde, utanma veya suçluluk duygusu geliştirebilirler. Suçluluk hissi ile başarısızlığı kendindeki eksikliğe değil, ortama bağlar. Bu duygular kendini düzeltme ve daha iyi yapma isteğine yol açar. Örneğin kaza ile bir çocuk birinin canını acıtırsa kendini kötü hisseder, ancak kötü insan olduğunu düşünmez. İyi bir insan olduğunu ancak kötü bir şey yaptığını düşünür ve suçluluk duyar.

Utanma duygusunu yaşamaya başlarlar. (30-36 ay)
2 ile 3 yaş arasında bir standarda göre davranışlarını değerlendirme becerisi kazanırlar. Onlar hakkında başkalarının beklentilerini öğrendikçe kurallarla, aile standartlarıyla ve kültürle ilgili daha çok fikirleri olacaktır. Bunları içselleştirmeye başlayacaklardır. Algıladıkları bu standartları yerine getirmediklerinde, utanma veya suçluluk duygusu geliştirebilirler. Utanma ile bu başarısızlığı kendilerine bağlarlar, ortama değil. Örneğin çocuk bir şeyde başarısız olduğunu algılarsa, kendisinin iyi ve zeki olmadığı için bunun olduğuna inanır ve utanır.

Gurur duygusunu gösterirler. (30-36 ay)
2 ile 3 yaş arasında bir standarda göre davranışlarını değerlendirme becerisi kazanırlar. Onlar hakkında başkalarının beklentilerini öğrendikçe kurallarla, aile standartlarıyla ve kültürle ilgili daha çok fikirleri olacaktır. Bunları içselleştirmeye başlayacaklardır. Algıladıkları bu standartları yerine getirmediklerinde, utanma veya suçluluk duygusu geliştirebilirler. Gurur mutluluktan daha farklıdır. Olumlu bir şey olduğunda hissedilir. Gururla çocuk “yapabilirim, başarabilirim” duygusunu kazanacaktır.

Çatışmaların çözümü için anlaşma/işbirliği yoluna giderler. (36-48 ay)
Çocuklar başkalarının duygu ve davranışlarını anlamaya başladıkça, yarışmayı bırakıp arkadaşlarıyla oynarken işbirliği yapmayı öğrenirler.

Çocuklarla daha fazla işbirliği yaparlar. (36-48 ay)
Bu dönemde başka çocukların onlara eşlik etmelerinden hoşlanırlar. Yan yana oynamak (paralel oyun)  yerine (emekleme döneminde olduğu gibi) onlarla ilişkiye geçerler. Bu değişim doğal olarak gerçekleşir. 3 yaştakiler oyun zamanının çoğunu, hayali oyunlarla geçirirler. Bu tür oyunlar işbirliği gerektirir. Sırayla oynamayı, paylaşmayı, birlikte yeni oyunlar oluşturmayı öğrendikçe önemli sosyal beceriler (dikkat etme, iletişim (hareketle ve sözel) ve başkalarına uygun tepkiler vermeyi) geliştirmeye başlarlar. Hayali oyunlar farklı roller almayı gerektirdiğinden çok karmaşık sosyal fikirleri de keşfederler. Örneğin sosyal statü, güç, düşmanlık gibi.

Paylaşma duygusunda artış gösterirler. (36-48 ay)
Paylaşma duygusu emekleyen yaş grubu için yabancı bir kavram olsa da, okul öncesi gruptakiler başkalarının duygu ve hareketlerini anlamaya başlarlar. Çocuklar istedikleri oyuncakları çekerek veya çığlık atarak istemek yerine, paylaşmaya teşvik edildiklerinde ve diğerlerinin de eşit hakkı olduğu öğretildiğinde oyuncağı kibarca isteyebilirler.

Oyunda anne baba rolü alırlar. (36-48 ay)
Bu yıllarda çoğu çocuk kendi cinsiyetiyle özdeşleşir -erkekler babalarıyla, büyük kardeşleriyle, kızlar da anneleriyle ve diğer kızlara ilgilidir. Evcilik oynarken erkekler doğal olarak baba rolünü, kızlar da anne rolünü alırlar. Kendi ailelerinde veya çevrelerinde gördükleri farkları yansıtacaklardır. Araştırmalar cinsiyetle ilgili özelliklerin kültür veya aileden etkilendiğini göstermektedir. Anne baba çalışsa ve sorumlulukları eşit paylaşsa bile, çocuklar geleneksel erkek kadın rollerini arkadaşlarının ailelerinde, TV’da ve kitaplarda göreceklerdir. Çocuklar sosyal baskı ve beklentilerin farkındadırlar. Cinsel  kimlikleri ana sınıfına başladıklarında daha da gelişecektir.

Bağımsız davranışlar gösterirler. (36-48 ay)
Çocuklar zamanla bağımsız davranışlar gösterirler. Kendi seçimlerini yapmak isterler. Kendi kendine yettiklerini ve ne kadar becerikli olduklarını kanıtlamak isterler. Yürürken anne veya bakıcılarının önüne geçerler, kendi kıyafetlerini yemeklerini seçmek isterler. Otoriteyi zorlamaya başlarlar.

Kendini bir bütün olarak algılar (beden, kafa ve duygular). (36-48 ay)
3 yaşındakiler “Ben, sen, benim” gibi zamirleri öğrenirler. Kendi vücutlarının, sahip olduklarının, haklarının nerede bittiğini ve başkalarının haklarının nerede başladığını anlamada hala güçlük çekseler de, anne babalarının farklı ihtiyaçları ve duygularıyla ayrı insanlar olduklarını anlamaya başlarlar.

Anne ve babalarının farklı ihtiyaçları ve duyguları olduğunu anlarlar. (36-48 ay)

Hayal ile gerçeği ayırt edemezler. (36-48 ay)

Hayali arkadaşları vardır. (42-48 ay)

Arkadaşları gibi olmak isterler. (48-59 ay)
4 yaşındakiler için arkadaşları düşüncelerini, davranışlarını etkilerler ve onlar gibi olmak isterler. Başka ailelerin farklı değerleri ve fikirleri olduğunu öğrendiklerinde bu bilgiyi bazı şeyleri evde talep ederek denerler. Örneğin, yasak TV programlarını izlemek, kendi evlerinde izin verilmeyen yiyecekleri yiyebilmek için…vb.

Arkadaşlarını memnun etmeye çalışırlar. (48-59 ay)
4 yaşındakiler için arkadaşları farklı davranışların, değerlerin, yaşam biçiminin göstergeleridir. Arkadaşlarını evlerine davet ederler- ailesini, eşyalarını, evlerini görmeleri için. Onları memnun etmeye ve buna uygun yeni davranışlar sergilemeye başlarlar.
Gerçekle, fanteziyi birbirinden ayırt edebilirler. (48-59 ay)
Gerçekle uydurma arasındaki farkı öğrenmeye başlarlar. İkisi arasında gidip gelirler. 3 yaştaki gibi kafaları karışmaz.

Dans etmekten şarkı söylemekten ve oynamaktan hoşlanmaya başlarlar. (48-59 ay)

Kurallara daha fazla uyarlar. (48-59 ay)
5 yaşına yaklaşırken çocuklar basit bir ahlak duygusuna sahiptirler. İyi ve kötü kavramlarını keşfetmeye çalışırlar. Anne babayı memnun etmek için ve cezadan kaçmak için katı bir şekilde kurallara uyarlar. Sonuçlar her şeyden daha önemlidir. Değerli bir şeyi kırdıklarında kendilerinin kötü olduğunu düşünürler (kaza bile olsa). Kaza ile kötü davranış arasındaki farkı anlamalarına yardımcı olunması gerekir.

Bazen talepkar, bazen de işbirlikçi olurlar. (48-59 ay)
4 yaşında beklenmedik duygusal tepkileri kontrol altına alabilmektedirler. Karşı gelme, itiraz duygularını kontrol edebilmede hala güçlük çekmektedirler. Aile kurallarına uymayabilirler, anne veya bakıcılarını rahatsız etmek için kötü davranabilirler, kaba konuşabilirler. Kötü davranışlar, küçük yaşlardaki sınırları test etmeden farklı olarak bu dönemde bilinçli yapılır. Bu değişimlere rağmen, çocuklar anne veya kendilerine bakan kişiyi memnun etmeye çalışırlar. Bunu yapmak için belli şeyleri yapmaları gerektiğini belli şekilde davranmaları gerektiğini bilirler.

Cinsel kimliğinin kalıcı olduğunun farkındadırlar. (60-72 ay)

Kolayca moralleri bozulabilir. (60-72 ay)

Arkadaşlarını kendileri seçerler. (60-66 ay)

Arkadaşlarıyla işbirliği yaparlar. (60-66 ay)

Morali bozuk olan arkadaşlarını rahatlatırlar. (60-66 ay)

Arkadaşlarından yardım isterler. (60-72 ay)

Arkadaşlarıyla bazen tartışırlar. (60-72 ay)

Başkalarının duygularını anlarlar ve empati gösterirler. (60-72 ay)

Kendi duygularını ifade ederler. (60-72 ay)

Grup kurallarına uyarlar. (60-72 ay)

Çok sevdikleri arkadaşları vardır. (66-72 ay)

Küçük çocukları ve hayvanları korurlar. (66-72 ay)

Başkalarının duygularını isimlendirirler. (66-72 ay)

Yetişkinlerle paylaşmadıkları sırlarını arkadaşlarıyla paylaşırlar. (66-72 ay)
www.7cokgec.org

0-72 Ay Zihinsel Gelişim