Çocuk ve Gelişimi

Babalar çocukların hayatında önemli bir yere sahiptir. Kendi babanızı hatırladığınızda birçok açıdan babanızın hayatınızda önemli bir yere sahip olduğunu anlayabilirsiniz. Çocuklar özellikle erken çocukluk döneminde babalarının kendilerini izlemelerinden, fikir vermelerinden, yeni şeyler öğretmelerinden, onlarla oynamaktan, kısacası babalarıyla birlikte olmaktan son derece keyif alırlar. Ayrıca bu dönemde babalarıyla birlikte olan çocuklar gelişimleri için gerekli olan birçok bilgiyi, beceriyi ve duygusal desteği elde ederler.

Baba çocuğun hayatında çeşitli alanlarda direkt ve dolaylı yollardan etkilidir. Evin içinde sadece varolması bile çocuk için önemli bir katkı sağlamaktadır. Babanın çocuğun hayatındaki etkisi çeşitli başlıklar altında ele alınabilir.

Babaların Zihinsel Gelişime Etkisi

Babalarıyla yakın ilişkisi olan çocukların zihinsel becerilerinde artışlar görülmektedir. Araştırmalar babalarıyla yakın ilişki içinde olan çocukların; dil gelişimi ve problem çözme testlerinde daha yüksek puanlar aldığını göstermektedir. Ayrıca yine bu çocuklar bulundukları sosyal ortamlarda bilişsel becerilerini diğer çocuklara oranla daha iyi kullanmaktadır. Babalarıyla zihinsel becerileri içeren oyunlar oynayan çocukların çeşitli testlerden, babalarıyla ilişkileri olmayan, oyunlar oynamayan çocuklara göre daha yüksek puanlar aldığı da belirlenmiştir. (Ladd, 2000)

Erken çocukluk döneminde babaların çocuklarıyla etkin şekilde ilgilenmesi çocukların okul uyumunu ve başarısını olumlu etkilemektedir. Babalarıyla ilişkileri sonucunda çocukların farklı uyaranlar alması, annesinden farklı bir ilişki tarzını yaşaması, zihinsel becerilerine ve gelişimine katkı sunmaktadır.

Babaların Duygusal ve Sosyal Gelişime Etkisi

Çocukların doğumla birlikte kendilerini güvende ve huzurlu hissetmeleri çok önemlidir. En yakındaki kişiler olan anne-baba bu güveni sağlamada birincil derecede rol oynar. Erken çocukluk yılları kişiliğin temelinin atıldığı yıllardır. Son yıllarda yapılan araştırmalar sadece annenin değil babanın da birincil derecede çocuğun bakımında etkin olmasının çocukların sosyal ve duygusal gelişiminde etkili olduğunu göstermektedir. Babalar çocuklarıyla birlikteyken onların çevreyle ilgili keşifler yapmalarına annelere göre daha çok izin vermektedir. Ayrıca çocuklar babalarıyla birlikte vakit geçirdiklerinde duyguları tanımlama, diğer insanların duygularını anlama gibi başlıklarda farklı deneyimler yaşamaktadır. Etkin babalık yapan babaların çocukları, arkadaş ilişkilerinde daha az sorun yaşamakta, kolay arkadaş edinmekte, sosyal becerileri daha çabuk öğrenmekte ve kullanmaktadır (Ladd, 2000) . Babalarıyla erken dönemde yakın ve iyi ilişkiler geliştiren çocukların kendilerine güvenli, etraflarında olan bitenleri araştıran, sorgulayan ve büyüdükçe daha iyi sosyal ilişkiler kuran çocuklar olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, erken çocukluk döneminde babasıyla yakın ve sağlıklı ilişkileri olan çocukların yalan söyleme, olumsuz, istenmeyen davranışlarda bulunma ve depresyon yaşama olasılıklarının diğer çocuklara göre daha az olduğu belirtilmektedir (Rosenberg and Wilcox, 2006).

Babaların Bedensel Gelişime Etkisi

Çocukların iyi beslenmesinde ve oyun oynayıp hareket etmelerine izin verilmesinde babalar önemli rol oynayabilir. Çocuklar oyun oynarken babalarının onları izlemesinden ve oyunlarıyla ilgili babalarıyla konuşmaktan büyük keyif alırlar. Büyük ve küçük kas gruplarının gelişmesi için babalar çocuklarını, oyun oynamalarını, koşmalarını, oyun hamurlarıyla oynamalarını sağlayarak teşvik edebilir. Ayrıca mutlu çocukların bedensel gelişimleri de daha sağlıklı olmaktadır. Dolayısıyla mutlu, güvenli baba ilişkisi kuran çocukların bedensel olarak da gelişimleri sağlıklı olacaktır.

Babanın Model Olma Etkisi

Babalar çocukları için farkında olsalar da olmasalar da yaptıkları ve yapmadıklarıyla örnek olurlar. Birçok davranış ve alışkanlığımıza baktığımızda babamız ve annemizi taklit ettiğimizi görürüz. Sorunlara yaklaşım şeklimizde, erkekler-kadınlarla ilgili inançlarımızda, temizlik ve yeme alışkanlıklarımızda anne-babamızdan aldığımız örnekler bulunur. Sizin çocuklarınız da onlarla ve diğer insanlarla ilişkilerinizde sizin davranışlarınızı gözlemleyip örnek alacaklardır. Şaşırtıcı bir hızda sizi taklit etmeye başlayacaktır. Bu nedenle etkin, sağlıklı bir babalık yapmak istiyorsanız model olma rolünüz olduğunu unutmamanız önemlidir.

Babanın Kız ve Erkek Çocuklara Etkisi

Babalar kız ve erkek çocuklarına karşı cinsten ve aynı cinsten ebeveyn olma rolüyle bir modeldir. Yukarıda bahsedilen etkilerin yanı sıra babanın cinsiyeti de çocuklar açısından farklı bir deneyim yaşama şansıdır.

Babasıyla iyi ilişkiler içinde olan bir kız çocuğunun özsaygısı ve özgüveni artacaktır. Babasıyla kurduğu kaliteli ve sağlıklı ilişki kız çocuklarının ileriki yaşantılarında erkeklerle kuracağı ilişkide yol gösterecek ve kendine güvenli, kendini erkeklerle ilişkide ifade edebilen, isteklerini, sınırlarını ortaya koyabilen bir kişilik geliştirmesine destek olacaktır. Öte yandan erkek çocuklarının babalarıyla kurduğu ilişkinin sağlıklı olması erkek rol modelini yaşaması anlamına gelir. Bu model kadınlarla ilişkiden, sorun çözme, duygularını göstermeye kadar birçok alanda örnekler sunar.

Babalar Bu Etkileri Nasıl Sağlar?

Babaların yukarıda bahsedilen alanlarda çocukları için olumlu etkileri olabileceği gibi olumsuz etkileri de olabilir. Bu etkileri olumlu yönde oluşturabilmek için babaların çocuklarıyla ve eşleriyle özel ve kaliteli zaman geçirmesi gerekir. Özel ve kaliteli zaman geçirmek ilişki içinde olan tüm tarafların istekli olması, birbirlerine güvendikleri ve birbirleriyle olmaktan keyif aldıkları etkinlikleri yapmasıyla mümkündür. Tabii ki çocukları düşündüğümüzde merak duygularını giderdikleri, diğer insanların ve kendilerinin duyguları, düşünceleriyle bir denge kurmayı öğrendikleri bir ilişkide bahsetmek gerekir. Babanın çocuklarının hayatlarında olumlu bir etki yaratması için uzmanlar birkaç noktanın önemli olduğunu belirtmektedir.

Anneyle olan ilişkinin kalitesi

Bazı uzmanlar bir babanın çocuğu için yapabileceği en iyi şeyin annesiyle sağlıklı bir ilişki kurması olduğunu belirtmektedir. Baba ve anne arasındaki ilişkinin güven ve saygı dolu olması çocukların kendilerini kabul edilen, istenen ve değerli hissetmelerinde önemli rol oynar. Çocuklar, anne babalarının arasındaki ilişkiye bakarak bir ilişki modellemesi de yapar. Bu modellemeye çok küçük yaşlardan itibaren (1-2 yaşlarından) bile başladıklarını görebilirsiniz. Kısacası anne baba arasındaki ilişkinin kaliteli olması çocukların duygusal ihtiyaçlarının karşılanması için uygun demokratik aile ortamının sağlanması anlamına gelir. Bu nedenle babaların ayrı olsalar bile eşleriyle, çocukların anneleriyle- saygı dolu bir ilişki içinde olmaları çocukların sağlıklı gelişimi için son derece önemlidir.

Baba-çocuk ve oyun

Birçok araştırma ve uzman babaların çocuklarıyla oyun oynamasının çocukların gelişimine özel bir katkısı olduğunu işaret etmektedir. Babalar çocuklarıyla oyun oynadıklarında birçok etkileşim olmaktadır. Bu etkileşim sayesinde çocuklar duygularını ve davranışlarını kontrol etmeyi, duruma uygun şekilde düzenlemeyi öğrenmektedir. Babasıyla oyun oynayan çocuk annesiyle doğum öncesi ve sonrası yaşadığı yakın ilişkiyi kurma şansını bulmaktadır. Oyun oynamak ise çocuğun duygusal, sosyal, bedensel ve zihinsel gelişim alanlarında ilerlemesini sağlar. Babayla oyun oynamak ise çocuğun özel, değerli hissetmesine katkılar sağlamaktadır. Çünkü –özellikle erken çocukluk döneminde- çocuklar annelerinin dışında hayatlarında diğer önemli kişi olan babalarıyla kaliteli zaman geçirmeye gittikçe artan bir ihtiyaç duyarlar.

Babanın Katılım türleri

Babalar çocuklarını yetiştirirken üç şekilde çocukların gelişimine katılırlar. Bu katılım türlerini Koçak, Baba Destek Programı (BADEP) raporunda Lamb’den alıntıyla doğrudan temas, ulaşılabilir olma ve sorumluluk olarak belirtmektedir. (Koçak, 2004 Lamb, 1987’den alıntı).

Doğrudan Temas: Yukarıda farklı şekillerde belirtildiği gibi babanın çocuğuyla doğrudan, birebir ilişki kurduğu her türlü etkinliği kapsar. Çocukla gezmek, konuşmak, oynamak, birlikte olmak bu katılıma örnek verilebilir.

Ulaşılabilir Olma: Babanın çocuğu açısından hem bedensel, hem de psikolojik olarak ulaşılabilir olmasıdır. Mevcut olmak babanın var olması, ulaşılabilir olması ise çocuğun ihtiyaç duyduğunda babasından destek alabiliyor alması anlamına gelir. Çocukların babalarını ulaşabilir ve yanlarında hissetmeleri kendilerine güvenini olumlu etkileri

Sorumluluk: Çocuğu doktora götürmek veya arkadaşlarıyla buluşmasını organize etmek gibi çocuk adına, çocuk için bazı faaliyetleri yapmayı ve yapılacakları hatırlayıp planlanmaktır. Çoğu kez anneye destek olmak anlamına da gelir.

Lamb’e göre baba katılımını etkileyen dört faktör bulunmaktadır:
Bunlar; motivasyon, öz güven, toplumsal destek ve kurumsal uygulamalardır (Lamb,2002). Bu boyutlar birbiriyle bağlantılıdır ve birbirini etkiler. Ayrıca, erkeklerin babalığa nasıl uyum gösterdikleriyle çok yakından ilintili bazı psikolojik faktörler de vardır. Bunların ilki, erkeğin kendi çocukluğundaki ilişkileri nasıl hatırladığıdır. Hatırladığı şeyler baba olarak duyarlılığıyla korelasyon içindedir.

Babalık rolü birçok sorumluluğun ve becerinin birlikte götürülmesi gereken bir roldür. Duygusal tatmini ise dünyada hiçbir şeyle kıyaslanamayacak kadar büyüktür. Bahsedilen tatmin babaların bütün zorlukları ve yorgunlukları unutmalarını sağlayan çocuklarının gülümsemelerini ve mutluluklarını görmeleridir.

Keyifli babalık deneyimleri dileklerimizle…

Kaynakça
Koçak, A. A (2004). Baba Destek Programı Değerlendirme Raporu, syf 5, AÇEV Yayınları, İstanbul Lamb, M. E. (2002). Babalar: Araştırma Açısından (Fathers: The research perspective). Uluslararası Babalık Zirvesi, Duruş Sunumu.

Linda D.(2000) Educational programs of Texas Cooperative Extension are open to all people without regard to race, color, sex, disability, religion, age, or national origin.

Rosenberg,J., Bradford, W.W. (2006) The Importance of Fathers in the Healthy Development of Children: Section 1 Chapter 2 Father’s and Their Impact On Children’s Well Being pp:11-12 U.S. Department of Health and Human Services Administration for Children and Families Administration on Children, Youth and Families Children’s Bureau Office on Child Abuse and Neglect

Lamb, M. E. (2002). Babalar: Araştırma Açısından (Fathers: The research perspective). Uluslararası Babalık Zirvesi, Duruş Sunumu.

Linda D.(2000) Educational programs of Texas Cooperative Extension are open to all people without regard to race, color, sex, disability, religion, age, or national origin.

Rosenberg,J., Bradford, W.W. (2006) The Importance of Fathers in the Healthy Development of Children: Section 1 Chapter 2 Father’s and Their Impact On Children’s Well Being pp:11-12 U.S. Department of Health and Human Services Administration for Children and Families Administration on Children, Youth and Families Children’s Bureau Office on Child Abuse and Neglect

www.7cokgec.org