Çocuk ve Gelişimi

“Öğrenmenin yaşı yoktur” sözünü hepimiz biliriz, ancak gelişimin ve öğrenmenin en hızlı ve belirleyici olduğu erken yaşların önemi yadsınamaz.

Okul öncesi dönemde gerçekleşen öğrenme deneyimleri; çocuğunuzun dil, matematik ve problem çözme becerileri için temel oluşturması dışında, kendine güveni, öz saygıyı, başkalarıyla etkileşimi ve yaşam boyu sürebilecek öğrenme arzusunu da kuvvetlendirir.

Bu amaçla burada günlük hayatın içerisinde sizlere erken öğrenme ve gelişimi destekleyici bazı faaliyetler sunmak; çocuklarınızın zihinsel, bedensel, sosyal ve duygusal açıdan okul hayatına hazır başlayabilmeleri için yapabilecekleriniz konusunda bilgilendirmek istiyoruz.

Unutmayın “Her an bir öğrenme anına dönüşebilir!”

Çocuklar nasıl öğreniyor?
Her çocuğun yeni bir bilgiyi öğrenme şekli diğerlerinden farklıdır. Bazıları görerek, bazıları duyarak ve konuşarak, bazıları ise dokunarak… Bazıları da bunlardan birkaçını aynı anda kullanarak en iyi şekilde öğrenir. Siz de çocuğunuzun gelişim özelliklerini dikkate alarak, yeni bir bilgiyi en iyi hangi yollardan öğrenebildiğini gözlemleyin. Bu sayede çocuğunuzun güçlü bilgi alma alan/alanlarını keşfedebilir, bilgiyi farklı yollardan vermeye çalışarak, dengeli bir şekilde çocuğunuzun öğrenmesini pekiştirebilirsiniz.

Güven ortamı…
Çocuğunuzla kurduğunuz sıcak ve güvenli ilişki onların gelişmesi ve öğrenmesi için ideal bir ortam oluşturur. Çocuklar bilgi ve becerilerini arttırırken anne babalarının onların yanında olup desteklemeleri ve cesaretlendirmeleri önemlidir. Sevildiğini ve önemsendiğini hisseden çocuk kendini güvende hisseder ve daha kolay öğrenir.

Günlük Hayatın İçinde Öğrenme Ortamları Yaratmak
Rutin ev işleri veya günlük koşuşturmalar içerisinde pek çok ‘an’ sizin tarafınızdan çocuğunuz için keyifli bir öğrenme anına dönüştürülebilir. Bu sayede hem çocuğunuzla beraber keyifli vakit geçirmiş olacak hem de ona yeni bir şey öğretmenin mutluluğunu yaşayacaksınız.

Evde
Çocuklar sofra kurma, yemek pişirme süreçlerine dahil olmaktan büyük keyif alırlar. Hele de sonrasında kendisinin de kurulmasında yardım ettiği bir sofrada oturmak veya kendisinin de yapımında katkı sunduğu yiyecekleri birlikte yemek…

* Çocuğunuz ile farklı yiyecekleri birlikte hazırlayabilirsiniz. Örneğin pasta, kurabiye, muhallebi, meyve salatası yapabilir, birlikte bunları süsleyebilirsiniz. Burada kullandığınız ölçü birimleri onun temel matematik becerilerini (‘bana 3 adet yumurta verebilir misin?’, ‘bize şimdi 1 bardak un gerekiyor’ vb.) geliştirirken, yeni kelimeler öğrenmesine imkan sağladığı için dil gelişimine de katkıda bulunur.

* Yemek hazırlarken sebze ve meyveleri tanıtabilir, sebze ve meyvelerin kendi arasındaki farklılıklardan (tatları/ enkleri vb.) konuşabilirsiniz. Örneğin, sebzelerden hangilerinin sert/yumuşak, hangilerini kabuklu/kabuksuz yiyebildiğimizi veya nerede yetiştikleri hakkında konuşabilirsiniz.

* Masayı hazırlarken çocuğunuzdan yaşına uygun yardım alabilirsiniz. Örneğin, çorba için kaşıkları veya peçeteleri masaya götürebilir. Kaç tane kaşık götürmesi gerektiğini çocuğunuza sorun. Çocuğunuz her kişi için bir kaşık götürerek birebir eşlemeyi öğrenirken aynı zamanda sofra kurma düzenini de (çatal sol-bıçak sağ, peçete kullanma vs..) öğrenme fırsatı bulur.

* Masada bazı eksikler bırakıp çocuğunuzdan tamamlamasını isteyebilirsiniz Örneğin, bir tabağın yanına kaşığı eksik koyma, bardağı ya da peçeteyi eksik koyma gibi.

* Yemek masasında çocuğunuzla farklı şekil ve renkteki yiyecekleri bulma oyunu oynayabilirsiniz. Örneğin, çocuğunuza “hadi bana masadaki yeşil renkli yiyeceği bul” ya da “hadi şimdi masadaki kırmızı ve yuvarlak olan yiyecekleri bul” gibi.

* Basit sayı saymalara tabakları, bardakları, çatal kaşıkları saymakla başlanabilir. Örneğin çocuğunuza “Masada kaç tane bardak var?” “kaç dilim ekmek istersin?” ya da “tabağında kaç köfte parçası var? Biri gitti şimdi kaç kaldı?” diye sorabilirsiniz.

* Ayrıca “Kimin tabağında daha fazla/az yiyecek var?” gibi sorular sorarak çocuğun az-çok kavramını anlamasına yardımcı olabilirsiniz.

* Çocuğunuzun kendi kendine yemek yemesine izin verin. Çatal kaşık tutarak kendi yemeğini masada sizinle birlikte oturarak yemesi konusunda kurallarınız olsun. Kesmekte zorlandığı et gibi yiyeceklerde ona yardımcı olabilirsiniz. Kendi başına yiyerek okula başladığında yazı yazmasını kolaylaştıracak ince kaslarını da güçlendirecektir.

* Yemek zamanlarını çocuğunuz için eğlenceli hale getirmek için sofrada herkes gün içinde neler yaptığı hakkında konuşabilir.

* Çocuğunuzdan çamaşır sepetindeki kirlileri renklerine göre ayırmasını isteyebilirsiniz (renkliler buraya, beyazlar şuraya gibi). Makineye yerleştirirken teker teker saydırabilirsiniz.

* Çorapların eşlerini bulmasını isteyebilir, kaç tane gömlek ya da kaç tane pantolon olduğunu saymasını isteyebilirsiniz. Yapabiliyorsanız ayrı çamaşır sepetleri de kullanın. Önlerine beyaz ve renkli diye karton da yapıştırıp çocuğunuzdan bunlara uygun şekilde ayırmasını isteyebilirsiniz.

* Çocuğunuzun odasında kirli çamaşırlarını atabileceği bir sepet bulundurun. Hatta üzerine çocuğunuzun sevdiği bir çizgi film kahramanın resmini yapıştırabilir ve ‘Kirli çamaşırlar için lütfen beni kullanın’ gibi komik yazılar yazabilirsiniz.

* Çamaşırlar kuruduktan sonra çocuğunuzla beraber katlayabilir daha sonra kendi temiz çamaşırlarını dolabına/çekmecesine koymasına yardım edebilirsiniz.

* Kıyafetlerini yerleştirirken üzerlerindeki düğmeleri sayabilir, ya da sizin kıyafetinizdeki düğmeleri beraberce sayabilirsiniz.

Yolda
* Yolda yürürken çocuğunuza ‘hadi şimdi bana kırmızı bir şey göster’ ya da sence şu adamın şapkası ne renk’ gibi sorular sorabilirsiniz. Bu sayede yolda gezmeleriniz daha keyifli ve öğretici bir hal alacaktır.

* Yanınızdan geçen arabaları, kedi ve köpekleri sayabilir veya adımlarınızı sayabilirsiniz. ‘Bakkala kadar kaç adımda gideceğiz hadi gel sayalım.’ gibi.

* Açık havada çocuğunuzla yürüyüşlere çıkabilirsiniz. Etrafta gördüğünüz çiçekler, ağaçlar, böcekler, köpek-kediler ya da taşlar hakkında konuşabilirsiniz.

* Çocuğunuzla yaya kuralları ve trafik ışıkları hakkında konuşabilirsiniz. Karşıdan karşıya geçerken nelere dikkat etmesi gerektiği, yaya geçidini kullanması gerektiğini, yayalar için yeşil ışık yandığında geçip kırmızı yandığında beklemesi gerektiğini öğretebilir ve bunları uygulayabilirsiniz.

* Dışarıda gezerken dökülen ağaç yaprakları gördüğünüzde sonbaharın geldiğini söyleyebilir, mevsimler hakkında konuşabilirsiniz. Dışarıda yağmur ya da kar yağdığında çocuğunuzun bunu hissetmesini sağlayabilirsiniz.

* Doğadaki canlılar hakkında konuşabilir- bazı hayvanların uçabildiğini, yüzebildiğini vb., canlı türlerinden söz edebilirsiniz.

* Yürürken birlikte şarkılar söyleyebilir, söylediğiniz ritme göre adımlama hızınızı değiştirebilirsiniz.

* Yolda yürürken “Önce kim bulacak?” oyunu oynayabilirsiniz. Örneğin ‘ilk önce kim bir kırmızı araba gösterecek?’ gibi.

* Otobüste giderken çocuğunuzdan durduğunuz durakları saymasını isteyebilirsiniz.

* Otobüste/arabada camdan dışarı bakarken yanınızdan geçen arabaları, kamyonları sayabilirsiniz.

* Çocuğunuza geçmişle ilgili sorular sorabilirsiniz: “Anneannenlerde ne yapmıştın hatırlıyor musun? Dün ne olmuştu, dün biz nereye gitmiştik? gibi. “Şimdi nereye gidiyoruz? Yarın ne yapacağız?” gibi gelecekle ilgili sorular da sorabilir zaman kavramını öğrenmesine yardımcı olabilirsiniz.

* Çocuğunuz için arabanızın arka koltuğunda kitap bulundurabilirsiniz.

* Gideceğiniz yer hakkında konuşabilir, çocuğunuza bilgi verebilirsiniz. Bu sayede düşünmesini ve planlama becerilerini geliştirmesini desteklemiş olursunuz.

Alışverişte
* Evde çocuğunuzla birlikte bir alışveriş listesi yapın. Çocuğunuz da isterse kendi listesini yapabilir. Henüz okuyamayan çocuğunuz için dergi ya da gazetelerden keseceğiniz meyve, sebze vb resimlerini listeye yapıştırmak eğlenceli olacaktır. Resimlerini yapmak da eğlenceli olabilir. Çocuğunuzdan bu listeye bakarak marketten alacağınız bazı şeyleri bulmasını isteyebilirsiniz. Ayrıca etiket okuma, ürün içeriklerini okuma konusunda çocuğunuza örnek olabilirsiniz.

* Markette/pazarda alışveriş yaparken çocuğunuzun çok çeşitli sebze ve meyvelere dokunmasını, onları koklamasına fırsat verin. Bunların nerelerden geldiği, nerede yetiştikleri ya da renkleri hakında konuşun.

* Alışveriş sepetinizdeki parçaları çocuğunuzla beraber sayabilirsiniz.

* Markette aldığınız sebze ve meyvelerin ağırlıkları hakkında konuşun. Çocuğunuzun 1 kilonun 2 kilodan az olduğunu anlamasına yardımcı olun. Poşetleri iki eline verip hangisinin ağır ya da hafif olduğunu anlamasına yardımcı olun.

* Alışveriş yaparken parayı nasıl kullandığınızı çocuğunuza gösterebilirsiniz. Örneğin ‘aldıklarımız 17 TL tuttu ben amcaya 20 TL verdim ve o da bana 3 TL geri verdi.

* Çocuğunuzla para hakkında konuşabilirsiniz. Onun için bir kumbara satın alabilir, para biriktirmesi için teşvik edebilirsiniz. Daha sonra istediği bir şeyi alması için para biriktirmesi ve bunun için beklemesi gerektiğini bilir.

* Aldığınız bazı hafif malzemeleri çocuğunuza taşıtın; ona küçük görevler verin. Böylece çocuğunuz ailenin bir parçası olduğunu ve onun yardımına ihtiyaç duyulduğunu görür. Her defasında çocuğunuzu takdir etmeyi ihmal etmeyin ve onu sevginizle ödüllendirin.

* Eve geldiğinizde poşetleri boşaltırken “kaç tane elma aldık? Hadi gel birlikte sayalım” gibi yönlendirmelerle çocuğunuzu sayı saymaya teşvik edebilirsiniz.

* Aldığınız malzemeleri birlikte yerleştirebilirsiniz. Örneğin buzdolabına girecekleri çocuğunuzun ayırmasını isteyebilirsiniz.

www.7cokgec.org den alınmıştır