Çocuk ve Gelişimi

Ağızdan Alınan Doğum Kontrol Hapları

Hamilelikten korunmak amacıyla ağızdan alınan hormon haplarının kullanımı çok kolaydır ve düzenli kullanıldığında etkin olarak korur. 21,22 ve 28 haplık paketleri vardır. Her gün 1 tablet alınır.

Doğum kontrol hapları geliştirilerek emziren kadınların da kullanabileceği “Mini Haplar” üretilmiştir. Mini hapların yan etkileri daha azdır. Ancak doğumdan 9 ay sonra etkinliği azalmaktadır. Bu yüzden emzirmeyi kesenlere daha etkin başka bir yönteme geçmesi önerilir. Mini haplar sütün kalitesini bozmaz, hatta arttırır.

Gebelikten Nasıl Korur?
Ağızdan alınan doğum kontrol hapları ;
-Kadının yumurtalıklarından yumurtanın çıkmasını engeller.
-Rahim ağzı akıntısının koyulaşmasını sağlar, böylece erkek üreme hücreleri rahme geçemez.
-Rahim iç yüzeyinde bazı değişikliklere neden olarak yumurtanın yerleşmesine uygunsuz hale getirir.

Kimler DKH İle Korunabilir?
-Uzun süreli ve kesin etkili korunma isteyenler,
-Adet öncesi gerginliği ve adet ağrısı şikayeti olanlar,
-Düşük ve kürtaj geçirenler
-Emziren kadınlar (sadece “mini hap” kullanabilir)
-Dış gebelik geçirenler için özellikle uygun bir yöntemdir.

Hap İle Korunması Sakıncalı Olanlar
-35 yaş ve üzerinde olup günde 15’ten fazla sigara içenler,
-Damar sertliği, damar tıkanıklığı, yüksek tansiyonu olanlar,
-Migreni olanlar,
-Şeker hastalığı, aşırı şişman olanlar, felç geçirenler
-Sarılık, karaciğer hastalığı geçirenler,
-Meme kanseri tanısı ve şüphesi olanlar,
-Hamileler.

Olumlu Yönleri Nelerdir?
-Korunma başarısı yüksektir. (% 99.9)
-Kullanımı kolaydır.
-Cinsel ilişkiyi etkilemez.
-Ergenlik sivilcelerini geçirir.
-Adetleri düzenler.
-Yöntem bırakıldığında doğurganlık geri döner.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
-Her gün hap kullanılmasının hatırlanması gerekir.
-Kullanımının ilk üç ayında bulantı, kusma, ara kanaması ya da lekelenme, kilo artışı, göğüslerde gerginlik ve hassasiyet gibi bazı yan etkiler olabilir.
-Bazı kadınlarda ruhsal değişiklikler görülebilir.
-Bazı ilaçlar etkisini değiştirebilir. Herhangi bir nedenle doktora gidildiğinde DKH kullanıldığı mutlaka söylenmelidir.

Ne Zaman Başlanabilir?
Hap kullanma kararı verildiyse, önce bir sağlık kuruluşuna başvurup, danışmanlık istenmelidir. Hap kullanmakta tıbbi bir sakınca yoksa hap kullanmaya başlanabilir.
-Hap kullanmaya adetin birinci günü başlamak en uygun zamandır. Fakat ilk beş gün içinde de başlanabilir.

Doğumdan sonra
Emziren Kadınlar: Sadece mini hap kullanılabilir. Doğumdan sonra ilk dört hafta içinde başlanabilir. Fakat dördüncü hafta geçirilmemelidir. 28 haplık paketler halinde olan mini hap günün hep aynı saatinde alınmalıdır. Birkaç saat geç alınsa bile lekelenme kanamalarına yol açabilir. Mini haplar, kullanılmaya başlandığı ilk 7 gün etkili korumaz. Bu sürede ilişkide bulunulacaksa ek bir yöntem kullanılmalıdır. (Kondom, fitil gibi). Son 7 hap kullanılırken kadın adet görebilir. İlacı bırakmadan kullanım devam ettirilmelidir.

Emzirmeyen Kadınlar:
-Doğumdan sonra 3-4 hafta içinde DKH başlayabilir.
-Düşük ya da kürtaj sonrası bir hafta içinde ya da hemen DKH başlanabilir.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar
-Şiddetli karın ağrısı
-Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı
-Şiddetli baş ağrısı
-Şiddetli uyluk ya da bacak ağrısı
-Sarılık
-Memede kitle
-Ruhsal çöküntü
-Ani görme kaybı ya da bulanık görme, konuşma bozukluğu gibi nadiren görülen durumlarla karşılaşıldığında derhal bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

ÖNEMLİ!
-Hap kullanmaya başlamadan önce mutlaka bir sağlık kuruluşuna, sağlık elemanına başvurulmalıdır.
-Haplar (DKH ve Minihap) ancak tavsiye edildiği gibi kullanıldığında etkin koruma sağlar. Bu yüzden sağlık danışmanının önerilerine titizlikle uyulmalıdır.
-Uyarı belirtileri ve bedendeki değişiklikler dikkatle izlenmelidir.
-Hap kullanmaya başladıktan sonra 3 ay içinde sağlık kontrolleri için sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. 6. ve 12. ayda kontroller tekrarlatılmalıdır.
-Hamile olunduğu bilinmeden hap kullanılan durumlarda, anormal çocuk doğurma riski artmaz. Fakat hamilelikte kullanılmamalıdır.

Nereden Temin Edilebilir?
Tüm aile planlaması hizmeti veren kurumlar ile eczanelerden alınabilir.

Korunma Çubukları

Hekim tarafından kolun üst bölümünün iç kısmına, deri altına yerleştirilen kibrit çöpü büyüklüğünde, hormon içeren 6 çubuktur. 5 yıl gibi uzun bir süre ve etkili olarak korur. Süresi dolduğunda yine hekim tarafından çıkarılır. İstendiğinde hemen yenisi takılabilir.

Korunma Çubukları Takıldıysa:
-48 saat kolu ıslatmamalı, yara bandı 3-5 gün kalmalı. Yara bölgesini çarpmamaya, germemeye, bastırmamaya özen göstermeli.
-Birkaç gün uygulama bölgesinde morarma, hafif şişlik, aşırı hassasiyet olabilir, normaldir. Şişlik, hassasiyet daha uzun sürer ve akıntı (işlem yerinde) eklenirse sağlık kuruluşuna başvurmalı.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar
-Karnın alt bölgesinde şiddetli ağrı
-Aşırı ve düzensiz adet kanaması
-Şiddetli baş ağrıları, migren ağrısı, bulanık görme
-Adet gecikmesi
-Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı
-Şiddetli ayak-bacak ağrısı
-Uygulama yerinde iltihap ve kanama

Nereden Temin Edilebilir?
-Koruyucu iğneleri kullanmak isteyenler kendi olanakları ile yurtdışından getirtebilir.
-Cilt altı kapsülleri ise, İstanbul ili içinde, İ.Ü. Tıp Fakültesi Kadın ve Çocuk Sağlığı Araştırma Birimi, Zeynep-Kamil Hastanesi, Bakırköy SSK Kadın ve Çocuk Hastanesi Aile Planlaması Polikliniğinde uygulanmaktadır. İsteyen ve doktorun uygun gördüğü herkese ücretsiz olarak uygulanmaktadır.

ÖNEMLİ!
-Uyarı işaretlerini dikkatle izlemeliyiz.
-İğneler kısırlık yapmaz, doğurganlık birkaç ay sonra eski durumuna döner.
-Cilt altı kapsülleri kadının vücudunda gezinmez. Kolun derisinin altında yerleştirildikleri yerde kalır.
-Cilt altı kapsülleri ve iğneleri meme ve rahim kanserine neden olmaz.

Koruyucu İğneler
Henüz ülkemizde bulunmayan, hormon içeren iğneleri isteyenler yurt dışından getirtebilir. İlacın çeşidine göre 1,2 ve 3 ayda bir kalçadan yaptırılır. Türüne göre 1-2 ve 3 ay korur.

Gebelikten Nasıl Korur?
Cilt Altı Kapsülleri (Korunma çubukları) ve iğnelerinin her ikisi de aynı şekilde korur:

-Rahim ağzı akıntısını koyulaştırır, erkek üreme hücreleri geçemez.
-Rahim iç yüzeyini inceltir, yumurta gelişip, yerleşemez.
-Kadının yumurtlamasını bastırır.

Kimler Bu Yöntemleri Kullanabilir?
-Yaşı ve doğum sayısı ne olursa olsun, uzun süreli ve etkili korunma isteyenler
-Günlük kullanılan yöntem istemeyenler
-Kullanmasında tıbben sakınca bulunmayanlar kullanabilir.

Bu Yöntemlerle Korunması Sakıncalı Olanlar:
-Damar sertliği, damar tıkanıklığı ve yüksek tansiyonu olanlar
-Karaciğer hastalığı olanlar
-Üreme organları, meme kanseri ya da şüphesi olanlar
-Şiddetli baş ağrısı olanlar
-Karaciğer hastalığı olan, sarılık geçirmekte olanlar

Olumlu Yönleri Nelerdir?
-Etkinliği yüksektir, kullanımı kolaydır.
-Hemen etkilidir, uzun süre korur.
-Bırakıldığında doğurganlık geri döner. (İğne ile korunmada 5-7 ay sürebilir.)
-Emzirmeyi etkilemez.
-Adet ağrılarını azaltır.
-Cinsel ilişkiyi etkilemez.
-Dış gebeliği önler.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
-İğneyi edinmek güçtür, ayrıca iğneyi yaptırmak ve kapsülleri taktırmak için sağlık merkezine gitmek gerekir.

Bazı yan etkileri olabilir:
-Düzensiz kanama,
-lekelenme
-Adet görmeme
-Kilo artışı veya azalması olabilir.

Ne Zaman Başlanmalı?
Korunma iğneleri ve cilt altı kapsüllerinin ilk kullanımına adetin beşinci-yedinci günleri arasında başlanmalıdır. Çünkü bu dönemde gebelik şüphesi yoktur. Gebelik olmadığından emin olunursa adetin herhangi bir günü başlanabilir.

Doğum Sonrası Dönemde:
-Emziriyorsa ilk uygulama 6. haftadan sonra,
-Emzirmiyorsa ilk uygulamaya 3-4 hafta sonra başlanabilir.
-Düşük/kürtaj sonrası hemen ya da ilk 7 gün içinde yapılabilir.

Rahim İçi Araç (RİA)

Halk arasında spiral de denen bir gebelikten korunma aletidir. Genellikle plastik ya da metalden yapılmış, rahim boşluğuna yerleştirilen küçük esnek bir araçtır. Türkiye’de henüz RİA üretilmez. Tüm RİA’lar yurt dışından getirtilmektedir.

Gebelikten Nasıl Korur?
Erkek üreme hücresinin rahme ve tüplere ulaşmasını, böylece yumurtanın döllenmesini engeller.

Kimler RİA İle Korunabilir?
1. Uzun süreli ve etkili (kesin) korunma isteyenler
2. Emziren kadınlar
3. Günlük kullanılan yöntem kullanmak istemeyenler

Olumlu Yönleri Nelerdir?
1. Gebelikten uzun süre (5-8 yıl) korur.
2. RİA kullanan kadınların gebe kalma olasılığı çok düşüktür.
3. Araç çıkarıldıktan sonra doğurganlıkta geri dönüş çabuktur. İstendiğinde çıkarıldığı zaman tekrar gebe kalınabilir.
4. Emzirmeyi etkilemez.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
1. Bel ve kasıkta hafif ağrı, kramplar
2. Adet miktarında artma, süresinde uzama, ara kanamaları olabilir.
3. Bu şikayetler üçüncü adet döneminden sonra azalır.
4. RİA takılı iken olabilen her 100 kadından 1-3’de görülen gebeliklerin dış gebelik olma şansı yüksektir.

Ne Zaman RİA Uygulanabilir?
1. Adet bitimine yakın günlerde
2. Normal doğumdan sonra ilk 48 saat içinde veya 6 hafta sonra,
3. Sezaryenle doğumdan 8 hafta sonra,
4. Kürtaj/düşükten hemen sonra ya da 4 hafta sonra uygulanabilir.

Ne Sıklıkla Kontrollere Gidilmeli?
1. Uygulamadan sonraki ilk adetten sonra (4-6 hafta) kontrol için başvurulmalıdır.
2. Herhangi bir şikayet varsa hiç beklenmeden, şikayet yoksa yılda bir kez genel sağlık kontrolü için gidilmelidir.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar
1. Adet gecikmesi olduğunda,
2. Şiddetli karın ağrısı olduğunda,
3. Cinsel ilişkide ağrı duyuluyorsa,
4. Anormal, kokulu bir akıntı varsa,
5. Halsizlik, ateş, titreme oluyorsa,
6. Aşırı kanama varsa
7. Aracın düştüğünden şüphe ediliyorsa

RİA Kullanmak İsteyenler Nerelere Başvurmalıdır?
1. Sağlık Ocakları, Ana-Çocuk Sağlığı Merkezleri
2. Devlet Hastanelerinin Aile Planlaması Merkezleri
3. SSK Hastaneleri Aile Planlaması Poliklinikleri
4. Kadın ve Çocuk Sağlığı Uygulama ve Araştırma Birimi (İ.Ü. Tıp Fak.)
5. Türkiye Aile Planlaması Vakfı Poliklinikleri uygun birimlerdir.

ÖNEMLİ!
RİA kullanmanın kadın için uygun olup olmadığına, muayene sonunda eğitilmiş sağlık personeli karar verebilir. Uygun ise aleti takar. Süresi bittiğinde ya da gebe kalmak istendiğinde yine eğitilmiş sağlık personeli çıkarır. Tekrar kullanmak isteniyorsa hemen takılabilir. Rahmin dinlenmesi gerekmez. Bazı durumlarda (Örneğin; iltihaplanma, rahim ağzında yara gibi) hekim bir süre ara vermeyi önerebilir.

Diyafram

Lastikten yapılmış, kubbe biçiminde kenarları esnek bir araçtır. Rahim ağzını kapatacak şekilde cinsel ilişkiden önce yerleştirilir. Farklı boyları vardır. Hangi boylarının kullanılacağı sağlık personelinin muayenesi sonucu belirlenir. İlk uygulama sağlık personeli tarafından yapılmalıdır. Diyaframla birlikte sperm öldürücü kremler de kullanılırsa koruyuculuğu artar.

Gebelikten Nasıl Korur?
Rahim ağzını kapatarak, erkek üreme hücrelerinin rahim ve tüplere geçmelerini önler.
Diyaframı her ilişkide ve doğru kullanan 100 kadından ancak 2-4 tanesi gebe kalabilir.

Kimler Diyafram Kullanabilir?
1. Uzun süreli, etkili yöntemleri (RİA, korunma çubuğu, tüplerin bağlanması v.s.) kullanmak için uygun zaman bekleyenler,
2. Seyrek cinsel ilişkide bulunanlar,
3. Başka yöntem kullanamayan, kullanmak istemeyenler
4. Emziren kadınlar

Kimler Diyafram Kullanmamalı?
1. Rahim sarkması olan kadınlar
2. Rahim pozisyonunda anormallikleri olanlar (Arkaya dönme, çift rahim ağzı vb)
3. Kauçuk alerjisi olanlar
4. Sık sık idrar yolu iltihapları olan kadınlar

Olumlu Yönleri Nelerdir?
1. Hemen etkilidir. Belli bir süre geçmesi gerekmez. Doğru kullanıldığında etkinliği yüksektir.
2. Rahim ağzı kanserinin önlenmesine yardımcı olur.
3. Sperm öldürücülerle birlikte kullanıldığı zaman cinsel yolla bulaşan (zührevi) hastalıkları önler, korur.
4. Adet düzenini etkilemez.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
1. Cinsel ilişkiden en az 6 saat sonra çıkarılmalı
2. Her cinsel ilişkiden önce sperm öldürücü (spermisit) krem uygulanmalı
3. Cinsel ilişkiyi olumsuz etkileyebilir.
4. Bazı kadınlarda idrar yolu iltihaplarına neden olabilir.

Ne Zaman Uygulanmalı?
1. Adet kanaması dışında her zaman kullanılabilir.
2. Doğum sonrası akıntının bitmesi ve rahmin normal şeklini almasından sonra (6 hafta sonra)  uygulanabilir.
3. Gece yatağa gitmeden önce olabileceği gibi cinsel ilişkiden hemen önce de yerleştirilebilir.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar :
1. Yüksek ateş, bulantı, kusma, ishal, halsizlik, tansiyon düşmesi gibi belirtiler
2. İdrar yolu iltihapları
3. Kauçuk ve sperm öldürücüye karşı alerjik durumlar
4. 24 saat çıkarılmadığında oluşan haznede kokulu akıntı gibi herhangi bir şikayet varsa beklemeden,  herhangi bir şikayeti yoksa yılda bir genel sağlık kontrolüne gitmek yeterlidir.

ÖNEMLİ!
1. Diyafram ilişkiden en erken 6, en geç 24 saat sonra çıkarılmalıdır.
2. Diyaframın nasıl kullanılacağını sağlık personelinden ayrıntılı öğrenmeli
3. Diyaframı kullandıktan sonra sabunlayıp, durulayıp, kurulamalı ve kendi özel kutusunda saklamalı
4. El, tırnak temizliğine ve önden arkaya doğru taharetlenmeye özen göstermeli.

İlk uygulama sağlık personeli tarafından yapılmalıdır.

Sperm Öldürücüler (Spermisitler)

Erkek üreme hücrelerini (spermleri) etkisizleştiren ve öldüren kimyasal maddelerdir. Köpüren tablet, ovül, krem, jel, köpük ve film şeklinde olabilirler.

Gebelikten Nasıl Korur?
Erkek üreme hücrelerinin hareket ve döllenme yeteneğini ortadan kaldırır ve rahim ağzı kanalından geçmelerini engeller. Tek başlarına kullanıldığında etkilidirler ancak kondom ya da diyaframla birlikte kullanıldığında daha etkili olurlar.

Kimler Kullanabilir?
- İsteyen herkes
- Uzun süre etkili bir yöntem için uygun zamanı beklerken geçici bir yönteme gereksinimi olanlar
- Başka bir yöntemi kullanmak istemeyen ya da kullanamayanlar
- Seyrek cinsel ilişkide bulunanlar
- Kullandıkları yöntemin etkinliğini arttırmak isteyenler
- Korunmaya gereksinimi olan emziren kadınlar

Olumlu Yönleri Nelerdir?
- Yöntemle ilgili sağlık riski yoktur.
- Reçete ya da tıbbi muayene gerektirmez.
- Krem, jel ve köpükler hemen etkilidir.
- Kullanımı kolaydır.
- Genellikle yan etkisi yoktur.
- Kayganlaştırıcı (cinsel ilişkiyi kolaylaştırmak açısından önemlidir) etkisi vardır.
- Cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı bir ölçüde koruma sağlar.
- Doğru ve sürekli kullanıldığında etkinliği yüksektir.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
- Doğru ve sürekli kullanılmadığında başarısızlık oranı artar.
- Hamile kalması sağlık açısından sakıncalı olanlara önerilmez.
- Her cinsel ilişkide kullanılması gerekir.
- Tiksinti oluşturabilir, cinsel zevki olumsuz etkileyebilir.
- Köpüren tablet, ovül, film şeklinde olanlarında uygulamadan sonra 5-10 dk. beklenmesi gerekir.
- Etkisi yalnızca 1 saat sürer.
- Bu ürünleri temin etmek kolay olmayabilir, fiyatları pahalıdır.

Sperm Öldürücüleri (Spermisitleri) Uygularken Dikkat Edilecek Noktalar:
Köpüren tablet ve ovüller: Uygulayıcı bir araç gerekmez. Cinsel ilişkiden 10 dakika önce döl yolunun derinine yerleştirilir.

Krem ve jeller: Krem ya da jel uygulayıcı dolana kadar sıkılır. Uygulayıcı, ucu rahim ağzına erişinceye kadar döl yoluna (vajina) sokulur. Piston itilerek krem boşaltılır. Krem ya da jelin etkinliği hemen başlar, beklemeye gerek yoktur. Uygulayıcı ılık suda yıkanır, durulanır, kurulanır. Başkalarıyla ortak kullanılmamalıdır.

Köpük: Kullanmadan önce tüp 20-30 kez çalkalanır. Tüp dik tutularak uygulayıcı tüpün ağzına yerleştirilmelidir. Uygulayıcıya bastırılınca köpükle dolacaktır. Sırt üstü yatar pozisyonda iken uygulayıcı, döl yolunun (vajinanın) rahim ağzına yakın bölümüne uygulanır. Piston itilerek köpük boşaltılır. Köpüğün etkinliği hemen başlar, beklemeye gerek yoktur.

Film: Cinsel ilişkiden 5 dakika önce orta parmakla döl yolunun (vajinanın) derinine yerleştirilir.Uygulayan parmağa yapışmaması için elin kuru olması gerekmektedir. Doğal vücut sıvıları ile film eriyeceğinden ilişki sonrası çıkarmak gerekmez.

ÖNEMLİ!
- Sperm Öldürücülere (Spermisitlere) karşı döl yolu (vajina) içinde yanma hissi, kamışta (peniste) rahatsızlık gibi alerjik şikayetler görülebilir. Özellikle cinsel ilişki sonrası şikayetlerin olması alerjiye bağlıdır. Başka bir yöntem kullanılmalıdır.
- Cinsel ilişkinin sürdürülmesi planlanıyorsa, 1 saat sonra etkinliği azalacağından, yeni bir sperm öldürücü (spermisit) uygulanmalıdır. Cinsel ilişkiden 6-8 saat sonraya kadar hazne içinde kalması gereklidir. Bu sürede banyo yapılabilir. Ancak döl yolu yıkanmamalıdır

Türkiye’de şu an mevcut bulunan sperm öldürücüler (spermisitler), Agen vaginal ovul ve Lorophyn vaginal suppozituvar (fitil) dır. Eczanelerde hali hazırda jel, köpük ve film şeklinde olan sperm öldürücüler (spermisitler) bulunmamaktadır. Ancak bu tip spermisitlerin de kullanımı bir süre sonra yaygınlaşacaktır.

Kondom (Prezervatif)

Cinsel ilişki sırasında sertleşmiş kamış (penis) üzerine geçirilen genellikle kauçuktan yapılmış ince bir kılıftır. Geri çekme dışında erkeklerin kullanabileceği tek kalıcı olmayan yöntemdir. Ayrıca AIDS (Kazanılmış İmmün Yetmezlik Sendromu) ve diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklardan  koruma gibi yararları da vardır. Çeşitli tipleri vardır. Kadınların kullanabileceği kadın kondomları da üretilmektedir. Ancak henüz yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Gebelikten Nasıl Korur?
Kondom, erkek üreme hücrelerinin (spermlerin) döl yoluna (vajina) girmesini engeller. Bazı kondomlar erkek üreme hücrelerini öldüren maddelerle (spermisit) kaplanmıştır. Bazıları ise kayganlaştırıcı özelliktedir.

Kimler Kullanabilir?
1. Uzun süreli  bir yöntem için uygun zamanı beklerken geçici bir yönteme gereksinimi olan ya da ek bir yöntem isteyenler
2. Hemen bir yönteme gereksinim duyanlar
3. Diğer yöntemleri yan etkileri nedeni ile kullanamayanlar
4. Birden fazla cinsel eşi bulunanlar
5. Eşi emzirenler
6. Seyrek cinsel ilişkide bulunanlar
7. Cinsel yolla bulaşan hastalık riski altında olanlar

Olumlu Yönleri Nelerdir ?
1. Yöntemle ilgili sağlık riski ve yan etkisi yoktur.
2. Hemen etkilidir.
3. Sağlık kuruluşuna başvurmak gerekmez.
4. Pahalı değildir ve kolay bulunabilir.
5. Erken boşalmanın önlenmesine yardımcı olabilir.
6. Başka bir yöntemin kullanımı ertelenmişse, iyi bir ara yöntemdir.
7. Doğru kullanıldığında etkinliği yüksektir.

Olumsuz Yönleri Nelerdir ?
1. Doğru ve sürekli kullanılmadığında başarısızlık oranı artar.
2. Hamile kalması sağlığı açısından sakıncalı olanlara önerilmez.
3. Cinsel ilişkiye ara verdirtir
4. Bazı erkeklerde ereksiyonu güçleştirir.

Nasıl Kullanılır?
1. Sertleşmiş durumdaki kamışın (penisin) döl yoluna temasından önce takılmalıdır.
2. Kondomun ucunda boşluk yoksa, er suyu (semen) için 1-2 cm.lik boşluk bırakılmalıdır.
3. İlişki sonrası er suyunun (semenin) döl yoluna (vajina) dökülmemesi için sertleşme kaybolmadan önce, kondom parmaklarla tutularak kamış (penis) çekilmelidir.
4. Kondom bir kez kullanıldıktan sonra atılmalıdır.
5. Yedek kondom bulundurulmalıdır.
6. Kondomlar üretim tarihinden sonra 5 yıl süre ile kullanılabilir. Güneş ve sıcaklıktan uzak saklanmalıdır.
7. Kayganlaştırmak için vazelin, bebek yağı gibi maddeler kullanılmamalıdır. Spermisitler, tükürük bu amaçla kullanılabilir.
8. Yırtılması durumunda hemen bir üreme hücrelerini öldürücü madde (spermisit) kullanılmalı ya da 12 saat içinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
9. Kauçuk alerjisi olanlar ya da erkek üreme hücresini öldürmek (spermisit) için konulan katkı maddesine alerjisi olanlar kullanmamalıdır. Katkısız kondom kullanılmasına rağmen alerjisi varsa, başka bir yöntem kullanılmalıdır.

Kondomlar Nereden Alınabilir ?
1. Sağlık ocakları, Ana-Çocuk Sağlığı Merkezleri
2. SSK, devlet , üniversite hastanelerinin aile planlaması poliklinikleri
3. Türkiye Aile Planlaması Vakfı Poliklinikleri
4. Eczaneler, büyük  süpermarketler.

ÖNEMLİ!
1. İlişki sırasında yırtılır ya da delinirse hamilelikten korumaz.
2. Her ilişkide mutlaka yeni bir kondom kullanılmalıdır.
3. Yedek kondom bulundurulmalı, yedek paketler ısı ve nemden korunmalıdır.

Kadında Tüplerin Bağlanması (Tüp Ligasyonu)

Sağlıklı kadınlar ortalama 50-51 yaşlarına kadar doğurganlıklarını sürdürürler. Genellikle ailelerde kadın 25-35 yaşlarına gelinceye kadar, istenilen çocuk sayısına ulaşıldığından, geri kalan uzun yıllar boyunca istenmeyen hamileliklere karşı etkin önlemler alınması gerekir.

Tüp ligasyonu kadında doğurganlığın cerrahi yöntemle kalıcı olarak  sonlandırılmasıdır. Günümüzde hem gelişmiş, hem de gelişmekte olan ülkelerde en sık kullanılan aile planlaması yöntemleri arasında yer almaktadır.

Gebelikten Nasıl Korur?
Tüplerin kapatılması ile, erkek üreme hücresinin (spermlerin), kadın yumurtası (ovum) ile karşılaşması engellenir.

Kimler Kullanabilir?
1. Daha fazla çocuk istemeyen çiftler
2. Yaş ya da sağlık sorunları nedeniyle gebe kalması tehlikeli olan kadınlar
3. Yöntem için bilinçli ve gönüllü karar veren çiftler

Olumlu Yönleri Nelerdir?
- En etkili ve kalıcı yöntemdir. Başarısızlık şansı çok küçüktür. (1/1000 – Binde bir)
- Hemen etkilidir.
- Yan etkisi yoktur.
- Hormonların salınımı ve kan dolaşımı herhangi bir şekilde değişmediği için, cinsel birleşmeye etkisi yoktur. Cinsel istekte bir değişiklik olmaz. Adet düzeni etkilenmez.
- Küçük bir cerrahi girişimdir. Hasta uyutularak ya da karın bölgesinin uyuşturulması ile (lokal ya da genel anestezi) yapılabilir. Ayrıca herhangi bir karın operasyonu sırasında ya da sezaryen sırasında uygulanabilir.
- Kullanım süresi göz önüne alındığında ucuzdur.

Olumsuz Yönleri Nelerdir?
- Kalıcı bir yöntem olduğu için, kadının pişmanlık yaşaması durumunda geriye dönüş büyük cerrahi  bir girişimi gerektirir. Çok pahalıdır ve genellikle başarısızdır.
- Tüm cerrahi işlemler gibi bu işlem de kanama, mikrop kapma, anestezi almaya bağlı oluşabilecek sorunlar gibi riskleri taşımaktadır.

Ne Zaman Uygulanabilir?
- Tüp ligasyonu doğum sonrası, düşük sonrası ya da kadının gebe olmadığı herhangi bir zamanda uygulanabilir.
- Birçok ülkede doğum sonrası ilk 48 saat tüp ligasyonu için en uygun zaman olarak belirlenmiţtir.
- Normal doğumdan sonraki ilk 7 gün içinde (ilk 48 saat tercih edilir) ya da 6 hafta sonra uygulanabilir.
- Sezeryan sırasında uygulanabilir.
- İsteyerek ya da kendiliğinden düşükten hemen sonra uygulanır.

İşlem Sonrası Dikkat Edilecek Noktalar:
- İşlem sonrası kadın 2-4 saat klinikte gözlem altında tutulur.
- 2 gün istirahat etmeli, 7 gün süre ile cinsel ilişkide bulunmamalı ve ağır işler yapmamalıdır.
- Birkaç gün süre ile alt karın bölgesinde ağrı olabilir. Kesi bölgesi temiz ve kuru tutulmalı, işlemden  sonra ilk 24 saat banyo yapılmamalıdır.
- Dikişler kendiliğinden erir, alınması gerekmez.
- İşlemden sonra 2 hafta içinde kontrole gidilmelidir.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar :
- Yüksek ateş, devam eden, giderek artan karın ağrısı,
- Kesi yerinde şişme, akıntı ya da kanama gibi durumlarda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tüp Ligasyonu İşlemi Nerede Yaptırılabilir?
Doğum ve Kadın Hastalıkları Klinikleri bulunan tüm hastanelerde yaptırılabilir.

Erkekte Tohum Kanallarının Bağlanması (Vazektomi)

Erkeğin dölleme yeteneğinin cerrahi yöntemle kalıcı olarak sonlandırılmasıdır. Sağlıklı erkekler, bu yeteneklerini yaşam boyu sürdürürler. Erkek üreme hücreleri (spermler) hayalarda (testislerde) üretilir ve meni kanalları (vaz deferens) aracılığıyla kamışa (penis) taşınır. Vazektomide, torbaların (skrotumun) üst kısmında bulunan meni kanalları kesilir ve bağlanır.

Gebelikten Nasıl Korur? Meni kanallarının kapatılması, erkek üreme hücresinin (spermlerin) geçişini engeller.

Kimler Kullanabilir ?
1. Daha fazla çocuk istemeyenler
2. Yaş ya da sağlık sorunları nedenleri ile hamile kalması tehlikeli olan kadınların eşleri
3. Bilinçli ve gönüllü olarak karar veren çiftler
4. Kalıtımla geçen hastalığı olan erkekler

Olumlu Yönleri Nelerdir ?
1. Etkinliği çok yüksektir. Başarısızlık oranı 1/1000 (binde bir) dir.
2. Kalıcıdır.
3. Yan etkisi yoktur.
4. İşlem sonrası ersuyu (semen) üretimi devam eder.
5. Cinsel fonksiyon, arzu ve heyecanlarında değişiklik olmaz.
6. Bölgenin uyuşturulması (lokal anestezi) ile yapılan basit bir işlemdir.
7. Tüp ligasyona (tüplerin bağlanması) kıyasla daha basit bir işlemdir, riskleri daha azdır.
8. İşlem hastanede yatmayı gerektirmez.

Olumsuz Yönleri Nelerdir ?
1. Bir daha doğum kontrol yöntemi kullanmak gerekmez. Kalıcı bir yöntemdir. Geri dönülmesi hemen hemen imkansızdır.
2. Hemen etkili değildir. Erkek üreme hücreleri boşalma kanallarında bir miktar kalır. Bu nedenle, yaklaşık 20 boşalmadan (ejekülasyondan) sonra etkili olur. Bu sürede başka bir yöntem kullanılmalıdır.
3. İşlem sırasında, işlemden sonra rahatsızlık olabilir. İşlem sonrası ufak bir şişlik, torba (skrotum) içine kanama ya da mikrop kapma (infeksiyon) olasılığı vardır.

İşlem Sonrası Dikkat Edilecek Noktalar:
1. Vazektomi yaptıran erkek uygulama sonrası 2 gün istirahat etmeli, 7 gün süre ile cinsel ilişkide bulunmamalıdır. Eğer kendini iyi hissederse 2-3 gün sonra cinsel ilişkide bulunabilir.
2. Olabilecek şişme ve rahatsızlık hissini azaltmak için 4 saat üzerine buz uygulaması önerilebilir.
3. Bölge 48 saat kuru ve temiz tutulmalıdır.
4. Torbalarda (skrotum bölgesinde) ağrı, şişlik, renginde hafif değişiklik gibi durumlar normaldir, kısa sürede düzelirler. Ağrı için 4-6 saatte bir ağrı kesici bir ilaç (analjezik) kullanılabilir. Torbalardaki (skrotumdaki)  kılcal damarlardan kanama olabilir. Devam ederse sağlık personeline başvurulmalıdır.

Derhal Bir Sağlık Kuruluşuna Başvurulması Gereken Durumlar :
Yüksek ateş, şiddetli ağrı, şişlik, akıntı, kanama gibi durumlarda doktora başvurulmalıdır.

Vazektomi İşlemi Nerede Yaptırılabilir ?
1. Üroloji Kliniği bulunan tüm hastanelerde yaptırılabilir.
2. Aile Planlaması Merkezleri

Bu yöntem bir daha kesinlikle çocuk sahibi olmayı düşünmeyen çiftler için uygundur. Kolay bir işlemdir. Ücretsizdir.

Etkisi Sınırlı/Geleneksel Yöntemler: Takvim, Hazneyi Yıkama, Hazneye Konan Maddeler, Geri Çekme, Emzirme

Adet döneminin hamile kalmaya uygun dönemini belirleyip, bu dönemde ilişkide bulunmama ya da ilişkiyi kesintiye uğratarak hamilelikten korunma yollarının tümüdür. Halk arasında yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biri olan hazneyi yıkama, hamilelikten korunma yöntemi olarak sayılmaz.

Bu şekilde hamilelikten korunma önerilmemektedir. Fakat bu yöntemlerin yaygın kullanımından dolayı açıklayıcı bilgi verilmesi uygun bulunmuştur.

Takvim Yöntemi: Bu yöntemin esası, adet döneminde yumurtlamanın olduğu günlerde ilişkide bulunmamadır. Kadının yumurtlama dönemi şu şekilde hesaplanır:
- Kadın düzenli adet görüyorsa: Yani iki adetin ilk günleri arasındaki süre hep eşit ise, şöyle hesaplanır: İki adetin arasında geçen süre ikiye bölünür. Bunun 4 gün öncesi ve 4 gün sonrası muhtemel yumurtlama zamanı kabul edilir. Örneğin; düzenli olarak 28 gün ara ile adet gören kadın için 28:2=14 gün, 14. günün 4 gün öncesi ve 4 gün sonrası günler bu kadın için olası yumurtlama zamanıdır. Bu günlerde ilişkide bulunmayarak ya da kılıf (kondom) kullanılarak ilişkide bulunması gebelikten korur.

- Kadın düzensiz adet görüyorsa : Bu yöntem önerilmez. Kullanılıyorsa, en uzun adet döneminden 11, en kısa adet döneminden 18 çıkarılarak aradaki günler muhtemel yumurtlama zamanı kabul edilir. Örneğin en kısa 25 gün, en uzun 32 günde adet gören kadın için 25-18=7, 32-11= 21, yani adetin 7.ve 21. günleri arasındaki dönem olası yumurtlama dönemidir. Hamilelik olasılığı olan günler, oldukça uzun olduğundan dolayı çiftlerin uymasını zorlaştırmaktadır.
Tüm güvensizliğini göze alarak bu yöntemi kullanmak isteyen kadınlara küçük bir el takvimi edinmesi ve her adetin ilk gününü bu takvime işaretlemesi önerilir. Böylece adet sürelerini, gecikmelerini, olası yumurtlama dönemini hesaplamak daha kolay olacaktır.

Isı Ölçme Yöntemi: Bu yöntem, her sabah yataktan kalkmadan önce hassas bir ısı ölçer (derece, termometre) ile vücut ısısının ölçülmesine dayanır. Kadında yumurtlamadan sonra vücut ısısı 0.2-0.5 derece arasında yükselir. Bu ısı farkı çok küçük bir yükselmedir. Fark edilmesi güçtür. Ayrıca vücut ısısını etkileyen, hastalık, stres, düzensiz uyku gibi durumlarla gözden kaçabilir. Bu yüzden güvenilir değildir.
Ayrıca yumurtlama zamanında kadında hazneden yumurta akı gibi uzayan, fazla miktarda akıntı artışı olur. Doğal korunma yöntemi uygulayan, uygulamak isteyen çiftlere takvim yöntemi, ısı ölçme yöntemi ve akıntının izlenmesi yöntemlerini birlikte kullanmaları önerilir.

Geri Çekme: Halk arasında bu yönteme “çekilme” , “dışarıya boşalma” gibi pek çok isim verilmesi bir ölçüde yaygın kullanımının bir göstergesidir. Cinsel ilişki sırasında erkeğin cinsel organını, meninin gelmesinden (boşalmadan) hemen önce hazneden çekmesi ile meninin dışarı boşalmasıdır.

İstenmeyen hamileliklerin çok büyük bir kısmı bu yöntemlerle korunan çiftlerde meydana gelmektedir. Başarı kişisel özelliklere bağlıdır. Uzun süre bu yöntemi kullananlarda, başarılı korunsa bile bedensel ve ruhsal sorunların ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır.

Vaginal Yıkama: Cinsel ilişkiden sonra haznenin su ile yıkanmasıdır. Bu yöntem gebelikten korunmada tamamen etkisizdir. Çünkü erkek üreme hücreleri birkaç saniyede rahim ağzı kanalını geçebilir özelliktedir. Zaten damlasında milyonlarca erkek üreme hücresi (sperm) bulunan meniden bir tek üreme hücresi döllenme için yeterlidir.

Ayrıca hazneyi yıkama, haznenin doğal olarak mikroplara karşı koruyucu olan ortamını bozarak, mikropların yerleşmesine neden olabilir.

Emzirme: Emzirmenin gebelikten korunmada rolü olduğu çok eskiden beri bilinmektedir. Fakat emzirme her koşulda gebelikten korumaz. Emzirme ancak şu koşullarda gebelikten korur.
- Anne adet görmüyorsa,
- Bebek altı aydan küçükse,
- Bebek gündüz ve gece sık aralarla, her istediğinde emziriliyorsa, (en az 6-10 kez)
- Bebek sadece anne sütüyle besleniyorsa (Doyumluk ek gıda verilmiyorsa)

Bu koşullardan herhangi biri bozulursa, gebelik olasılığı artar. Etkin bir gebelikten korunma yöntemine derhal geçilmelidir.

Aile Mektupları Bilgi ve Destek Seti (2003- AÇEV)
Yazar: Uzman Danışman Aylin Koçak
Danışmanlar: Prof. Dr. Sevda Bekman, Uzman Danışman Selda Özen, Uzman Danışman Şeyma Doğramacı, Pediatrist Dr. Şule Yazgan
Kaynaklar: Sağlıklı Başlangıçlar Projesi, Doğum Öncesi Eğitim Rehberi: İstanbul Tıp Fakültesi Kadın ve Çocuk Sağlığı Eğitim ve Araştırma Birimi; Annelik ve Bebek Bakımı: E. Fenwick; Hamileyken Sizi Neler Bekliyor?: A. Eisenberg, H. Murkoff, S.Hathaway. www.7cokgec.org