Çocuk ve Gelişimi

Tıpta enuresis olarak adlandırılan alt ıslatma, çocukların kuru kalmaları gereken 4 yaşından  sonra gece veya gündüz idrar kaçırma problemidir. Alt ıslatmanın sebebi kesin bilinmemekle beraber; uyku ağırlığı,mesane küçüklüğü ve işeme sisteminde maturasyon gecikmesi gibi multifaktoryel nedenlere bağlı olduğu düşünülmektedir.   Alt ıslatma, büyük oranda kalıtsaldır ve erken tedavisi gerekir.Tedavideki gecikme ciddi psikososyal sorunlara yol açar.

Alt ıslatmanın sıklığı ve önemi
Alt ıslatma çok yaygın bir sağlık sorunudur. 5 yaş civarında  % 15-20, 10  yaş civarında % 5,gençlikte % 2 ve yetişkinlerde de % 1 oranında alt ıslatma sorunu devam etmektedir.

Erkek çocuklarda daha yaygın olarak görülen alt ıslatma okul çağlarında; eğitim kampları, yatılı okul,  kurs,  askerlik ve evlilik dönemlerinde önemli bir psikososyal sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.  Yukarıdaki oranlardan anlaşılacağı üzere alt ıslatma,  erken tedavi edilmezse ileri yaşlara kadar devam edebilen, ciddi psikososyal sonuçları olan önemli bir sağlık sorunudur.

Alt ıslatmanın sebebi
Alt ıslatma sebebe bağlı olarak primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olmak üzere iki kısma ayrılır. Primer enuresis (birincil alt ıslatma): Alt ıslatmaların %90’ından fazlasını oluşturur. Büyük oranda kalıtsaldır. Sebebi bilinmez.. Uyku ağırlığı,mesane küçüklüğü ve işeme sisteminde olgunlaşma (maturasyon) gecikmesi gibi multi faktöryel nedenlerle ilgili olduğu düşünülmektedir. Sekonder enuresis (İkincil alt ıslatma): Alt ıslatmaların % 10 dan daha azını oluşturur.  Fiziksel veya psikolojik bir nedene bağlı olarak alt ıslatmayı ifade eder.  İkincil alt ıslatma diyebilmek için alt ıslatmanın, en az 6 ay veya 1 yıllık bir kuruluk döneminden sonra ortaya çıkması gerekir. Sekonder enüresis nedenleri arasında; idrar yolu enfeksiyonları,  böbrek rahatsızlıkları, ve şeker hastalığı gibi fiziksel nedenler ile yeni kardeş doğması ve çeşitli ailevi sorunlar gibi psikolojik nedenler olabilir.

Primer enuresis (birincil alt ıslatma)  ve   sekonder enuresis (ikincil alt ıslatma) ayrımı tedaviyi   belirleme açısından çok önemlidir. Sekonder  enuresiste fiziksel veya psikolojik neden ortadan kaldırıldığında sorun çözülmüş olur.

Vakaların %90’nından  fazlasını oluşturan ve kalıtsal özelliği iyi bilinen  birincil alt ıslatma  (primer enüresis)  da  uzun yıllardır çok farklı tedavi metodları uygulanmıştır. İlaç tedavileri, akupunktur, hipnoz ve davranış tedavileri en iyi bilinenleridir. Son yıllarda yaygınlaşmaya başlayan her yaşa uygun alarm cihazlarıyla uygulanan alarm yöntemi; alt ıslatma tedavileri arasında en başarılı sonuç verenidir. Halk arasında  ilaçsız tedavi olarak da bilinen alarm yöntemi alt ıslatma tedavisinde şu an en yaygın olarak kullanılan tedavi seçeneğidir. Alarm cihazları, konusunda uzman doktor kontrolünde uygulandığında (bir tedavi programı şeklinde) alt ıslatma tedavisinde başarı oranı %90’ın üzerine çıkabilmektedir.

Tedavi Yöntemleri

Günümüzde Alt ıslatmada birçok tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Yaygın bilinen  ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır. Kullanılan  ilaçların etkileri sınırlı kalmakta, uzun süre kullanım sonucu değişik yan etkiler ortaya çıkabilmektedir. İlaçların kesilmesiyle birlikte alt ıslatmanın nüksetme oranı yüksektir. İlaç tedavisi dışında,  akupunktur, hipnoz ve değişik halk ilaçları gibi alternatif tıp yöntemleri  denenmektedir. Bu yöntemlerin alt ıslatma tedavisindeki başarıları tartışmalıdır.

Alt ıslatmada en etkili tedavi,ilaçsız ve doğal bir çözüm olan alarm yöntemidir.

Alarm yöntemi

Alarm yöntemi; alarm cihazları kullanılarak  şartlı refleks oluşturma  esasına dayalı bir davranışsal terapidir.  Bu yöntemde  çocuk veya kişi, alarm cihazını takarak yatmakta, cihazın duyar  ucu (sensör) ıslanınca alarm vererek  kişiyi uyandırmaktadır. Bu işlemin tekrarlanmasıyla üç-dört hafta içinde “şartlı refleks” oluşmaya başlar. Daha açık bir ifade ile gece idrarın gelmesi, altını ıslatma , alarmın çalması ve uyanma periyodunun tekrarlanmasıyla beyin şartlanarak kişi altını ıslatmadan uyanmayı veya sabah kuru kalmayı öğrenmektedir. Bu şekilde ortalama 2-3 ay içerisinde kişide şartlı refleks oluşarak kuru kalma sağlanır.

Alarm yönteminin konunun uzmanı bir doktor tarafından uygulanmasıyla alt ıslatma tedavisindeki başarı oranı % 90 ‘ın üstüne çıkmaktadır.  1 ay tamamen kuru kaldıktan sonra tedavi sonlandırılabilir. Nüksetme nadirdir. Nüksetme durumunda cihaz 1-2 ay daha kullanılır.Özellikle , çocukları kendine güvenini arttıracak bir yaklaşımla ödüllendirme, gerektiğinde uykuyu hafifletici tedbirleri alınması alarm yönteminde başarı oranını arttıracaktır. Alarm yöntemi, mutlaka konunun uzmanı bir doktor tarafından uygulanmalıdır. Çünkü; Alarm cihazları çocuğun veya kişinin yaşına , uyku ağırlığına ve sosyal durumuna göre seçilmelidir. Rasgele kullanılan alarm cihazları sonuç vermeyince bu yöntemin de işe yaramadığı gibi yanlış bir kanaat oluşacaktır. Bu da, tedavi imkanı olan bir sorunun çözümsüz kalmasına neden olabilir.

Alarm cihazları,  yatarken giysi üzerine takılabilen ve iki parçadan oluşan aygıtlar şeklinde tasarlanmıştır. Genel olarak iki parça birbirine bir ara kablo ile bağlıdır.  Alarm cihazının duyargası (sensör) çocuğun külotuna yerleştirilir; alarm sesi veren ikinci parça ise çocuğun pijamasına, kulağa yakın bir yere iliştirilir. Islaklığa duyarlı olan alarm cihazı, idrarın bir kaç damlasıyla bile çocuğu uyandırabilir. Haftalarca ıslatıp alarmla uyanma, şartlı refleks oluşturarak kişinin  kuru kalmasını sağlayabilmektedir.

Ancak alarm cihazları tek başına tedavi edici değildir.  Alt ıslatma bir sağlık sorunu olduğu için, tedavi konunun uzmanı bir doktor kontrolünde kişiye özel bir tedavi programı şeklinde  uygulanmalıdır. Çünkü bir çok alt ıslatma vakasında, gece ıslatmanın yanında gündüz de ıslatma veya damlatma vardır. Hatta bazı kişilerde ıslatma ile  kirletme beraber bulunmaktadır. Uykunun çok ağır olduğu durumlarda alrm cihazıyla uyandırmada yardımcı ilaçlar gerekebilir. Tıpta meşhur bir kural vardır; “hastalık değil hasta vardır.” Bundan çıkarılan sonuç her hastanın ayrı özelliklerinin bulunabildiğidir. Bundan dolayı alrm cihazlarının doktor kontrolünde kullanılması hem başarı şansını çok artırır; hemde tıbbi bir yanlışlığın önüne geçilmiş olur.

Alarm cihazları arasında, genç ve yetişkinler için kullanıma daha uygun, titreşimli ve değişik özelliklerde farklı cihazlar bulunabilmektedir. 

Alarm cihazlarının kullanışı:

Alarm cihazları genellikle 4 adet 1.5 volt alkalin pille  çalışır. Cihazın beden üzerinde taşınmasında herhangi bir zararlı etkisi yoktur. Kullanmadan önce cihazın ses kontrolünü nemli bir bezle test ediniz . Uzun süre kullanımdan veya saatlerce alarmın çalmasından dolayı piller biterse üzerindeki vidayı sökerek  pilleri değiştirebilirsiniz (pillerin aynen çıkarıldığı gibi, kutuplarına dikkat ederektakılması gerekir.Yanlış takılma,  kısa devreden dolayı pillerin anında bitmesine sebeb olabilir). Cihaz uzun süre kullanılmayacaksa pil akıntısının yol açabileceği arızayı önlemek için pilleri çıkarın ve serin yerde muhafaza edin

Alarm cihazını daha önce pijamanın omuz kısmına dikmiş olduğunuz  yapışkan cırta tutturun. Ara kabloyu pijamanın altından geçirin ve duyargayı yine daha önce külotun dışına  dikmiş olduğunuz kılıfa yerleştirin.

Gece alarm çalarken çocuğun uykulu vaziyette külotundaki duyargayı kablosundan çekiştirmemesi için akşamdan çocuğa takıp çıkarma egzersizi yaptırın.

İlk bir iki hafta süresince çocuğunuza yardımcı olunuz. Alarm sesini duyar duymaz çocuğunuzun yanına giderek davranışlarını  kontrol ediniz. Yaklaşık 1 dakika  alarmın çalmasına fırsat verip çocuğun kendiliğinden uyanmasına yardımcı olunuz.  Çocuğun kendiliğinden uyanamadığı durumlarda doktorunuzun önerilerini dikkate alın.

Alarm cihazını kullanmaya başlamadan önce cihazın kullanılış şeklini çocuğunuza öğretin ve uygulamanın yararlı olacağı yönünde olumlu etki oluşturun.

http://www.altislatma.com/index.htm